Ia lautik batek egiten du konposta

2009an banatu zituzten lehenbiziko konpostontziak. Bortziriak eta Mendialdea izan ziren aitzindariak, eta ondotik hasi ziren Baztanen, Malerrekan eta Bertizaranan. Gaur egun,1.886 familia dira etxeko konposta egiten dutenak eta 979 auzokoa egiten dutenak. 

Guztira 2.865 familia dira Baz­tan, Berti­za­ra­na, Bortziriak, Arano, Areso, Goizueta, Leitza eta Malerrekan hondakin organi­koekin konposta egiten dute­nak: 1.886 familia etxe­­ko konposta egiten dute­nak eta 979 au­zo­koa egiten dutenak. Ber­tzela erran­da, ia lautik batek egiten du konposta. Az­ken boz­­pa­sei ur­teo­ta­ko emaitzak di­ra, tarte ho­rre­tan paratu baitute mar­txan konpostajea es­­­kualdean, lehenbizi etxe­koa eta gero­ auzo­koa. Izan ere, materia organikoa murrizteko bidean, Baz­tan­go Udala eta Ma­le­rre­ka, Bortziriak eta Mendial­deko Mankomunitateen arabera, legediak finkatutako helbu­ruak lor­tze­ko sistemarik ego­kie­na­ konposta egitea da. 

ARAUDIAK

• Europako 2008/98 Zuzentarauarekin eman ziren lehen urra­tsak­ ma­­te­­ria organikoaren gaian. Biohondakinen inguruko defi­nizioa ere bildu zuen: lorategietako eta parkeetako hondakin bio­degradagarria; ­etxe, jate­txe zein kon­tsumo-establezimenduetan sor­tzen den sukal­de­ko hon­dakina; eta jana­ria transformatzen den fabriketan sortzen den an­tze­ko hondakina. Araudi honek dio bio­honda­ki­­nak berezita bildu eta tratatu behar dire­la, eta biohondakinetatik sortutako­ mate­rialei erabilera segu­rua eman behar zaiela in­gu­ru­menari da­gokionez. 

Hondakinak kudea­tze­­ko hierarkia­ ere zehaz­ten du, ja­rraitze­ko ordena hau dela erra­nez: hondakinak tra­ta­tze­ko lehen urra­tsa­ preben­tzioa edo hondakin gu­­ttiago sor­tzea dela­ ageri da. Biga­rre­na be­rre­ra­bil­tzea, hiru­ga­rrena birzi­kla­pena,  lau­garre­na bertze balorizazio-mota bat, adibidez, balorizazio energetikoa eta az­ken aukera­ gisa­ deu­­sez­ta­tzea ageri da.

• Estatu espainia­rreko Hondakinen eta Ku­­tsa­tutako Lurzoruen 22/­2011 Legearen helburua hondakinen kudeaketa erregula­tzea da, hondakin gu­ttiago sortzeko neu­­rriak bultzatuz eta honda­kinak ku­dea­­tze­­rakoan giza osasu­na­ren eta in­gu­­­rumenaren aur­ka­ko inpaktuak arinduz. 2020rako pape­ra, me­ta­lak, beira, plastikoa, bio­hon­daki­nak edo bir­­zi­kla­ga­rriak di­ren hon­daki­nen kopuruak gu­ttie­nez pisuko %50­­­era ailegatu behar duela aipatzen du legeak­. Bio­hon­da­ki­nen bilketa berezia eta hauen tratamendua ere ageri dira, baita etxe­ko eta au­zo­ko­ konpostajea ere.

• Nafarroako Hon­da­­­­kinak Kudea­tzeko Plan Integralak manko­mu­ni­tateek bete beharre­ko zen­­bait helburu zehaz­ten ditu: hondakinen sorrera­ren pre­ben­tzioa xede na­gusi­tzat ezartzeko neu­rriak hartzeaz ari da, baita berrera­bilpena eta etxe­­ko eta au­zo­ko konposta egiteko ekintzak bul­tza­tzeaz­ ere, hala, egun sor­tzen diren hondakinen %10 mu­rriz­tea lor­tuko de­lakoan. Gisa berean, 2020­rako 2011n sortutako biohondakinen erdia bereizi­ta bildu be­har­­ko dela dio planak, eta de­se­gokiak­ diren hondakinak gehienez %10­ izan beharko dutela. 

KONPOSTAJEA BAZTAN, MALERREKA, BERTIZARANA, BORTZIRIAK ETA MENDIALDEAN 

Baztandarren %28k konposta egiten du etxeko hondakin organikoekin

2010ean eman zituzten konposta egiteko lehen urra­tsak Baztanen. Urte hartan konpostagailu batzuk eskatu eta 2011n 20 bana­tu zituz­ten. Geroztik, ugaritu egin dira. 2012an, adibidez, 149 konpostagailu­ banatu zituzten, 2013an 54 eta 2014an 356. Jendearen eskae­rari eran­tzunez, auzoko konpostarekin hasi ziren: 2013­an hiru proiektu pilotu paratu­ zituzten Elizondo­ko Baztan Berri eta Paularena au­zoe­­tan eta Arraiozen. Ho­rrez­ gain, Anizko herritarren ia %100ak etxeko konpostan parte har­tzea lortu­ zuten. Egun, baztandarren­ %28,17k egiten du konposta. Miren­ Meoki­ teknikariak argi­ du «konposta gure­ zonaldean gai organikoa ku­deatzeko sistemarik­ egokiena dela, hondakinen kudea­ke­ta eta tratamendua gero eta kon­plikatuagoa den honetan, trata­men­duak deszentralizatuz eta zi­kloan bertan itxiz denok irabazten dugu». Baztandarren artean konpostak duen harrera­ «arras ona» dela dio: «martxan diren puntuek ez dute­ arazorik eman, eta astero izen-emate berriak­ izaten di­tugu. Ez da seinale txarra!». 

Arano, Areso, Goizueta eta Leitzan %15,64k egiten du konposta

2009an paratu zuten etxeko konpostajea martxan Arano, Areso, Goizueta eta Leitzan, eta herri hauekin batera, Mendialdea Manko­munitatearen barne dauden Larraun eta Lekunberrin ere bai. Urte­ hartan sei herrietan 52 konpostagailu banatu zituzten, horie­tatik 3 Aranon, 4 Areson, 9 Goizuetan eta 21 Leitzan. Bortz urte berandua­go, sei herrietan 278 familia dira etxeko konpostagailua­ du­tenak, horietatik 182 Arano, Areso, Goizueta eta Lei­tzan. 2013­ko azaroan­ Leitzan auzoko konpostajearekin ere hasi ziren. Geroz­tik, Goizuetara­ ere zabaldua da zerbitzua eta gaur egun, bi he­rrie­tan­­ 159 familia dira auzoko konpostan parte hartzen dutenak. Aranon herritarren %17,24k egiten du konposta, Areson %11,56k, Goi­zuetan %18,33k eta Leitzan %15,18k. Bakartxo Huizi Mendial­dea­ Mankomunitate­ko arduradunak adiera­zi digunez, «jendearen aldetik oso harrera ona» izaten ari dira: «oraingoz­ helburuak bete­tzen hasi gara, baina aurre­rago ez balira beteko, behartzen bukatu beharko dugu». 

Herritarren ia %32k egiten du ­konposta Bortzirietan

Etxeko konpostarako lehen ontziak 2009an banatu zituzten Bortzirie­tan eta auzoko konpostarekin 2012an hasi ziren. Urtetik urtera, «gero eta jende gehiago animatzen ari dela» dio Txomin­ Elgorria­ga­ teknikariak. Gainera, aurten auzoko konposta­re­kin «pausu haundia» eman dutela aipatu digu. Datuak­ dira emaitzen lekuko: biztanle­ria­ren­ %31,91k egiten du konposta, 600 familiak­ etxe­ko konposta eta 468k auzokoa.­ Teknikariak kontatu­ digunez, «hasie­ran jendeak beldur pixka bat bazuen, ez ze­kie­lako zer zen eta arazoak izanen zirela­ uste zue­la­­ko. Baina­ orain, ongi egi­nda ez dagoela arazorik­ iku­si dute eta jendea animatzen ari da». Kontrakoak eta parte­ har­tzen­­ ez dutenak ere omen dira, baina bere irudiko,­ «jendeak ongi hartu du. Zerbait egin behar dela ulertu du, eta kon­posta­ egitea erosoa eta erraza dela ikusi du». Ondoko­ urteetan, konpostagailu gehia­go­ ba­na­tu nahi dituzte, eta oroitara­zi­ digu, «%30ak konposta­ egitea lortu­ bada ere, horrek %70ak ez duela parte­ hartzen erran­ nahi duela». 

%15 igo da Bertizarana eta Malerrekan konposta egiten dutenen kopurua

2011n banatu zituen lehenbiziko konpostagailuak Male­rrekako Mankomunitateak, baina bereziki aurten egin du gora erabil­tzaile kopuruak. Miren Mangado hondakin teknikariak azaldu digunez, egun, Malerre­ka eta Bertizaranako biztanleriaren %21,75ek egiten du konposta, eta aitzineko hiru urteetan %6,60 ziren. Aipa­tzekoa da, aurten hasi direla auzoko konposta egiten. Zubieta eta Ituren izan dira horre­tan lehenak eta hango martxa­ ikusirik, ber­tze herrietan zabaltzen hasi dira. Gaur egun, etxez-etxe­ 524 konpostagailu banatuak dituzte eta auzoko konposta 87 familiak­ egiten dute. Jendearen erantzu­na, beraz, «baiko­rra» dela dio Manga­dok. Etorkizu­nari begira, «erabiltzaile kopuruak­ igotzen segitzen badu eta modu honetan lanean segitzen badugu, finkatu dizkiguten­ helburuak lor­tzeko bidean­ izanen garela» uste du. Baina garbi du «jendeak bere partetik esfor­tzua­ egin behar duela, gure kan­pai­netan parte hartu behar du denen artean helbu­ruak lortzeko».