Ura eta errekak: zaindu beharreko altxor preziatuak

Europa mailako proiektu gisa ­­aur­keztu dute, baina Nafarroa, Gipuz­koa eta Lapurdik partekatzen dituzten bortz ibai ditu oinarri: Bidasoa, Urdazuri, Urumea, Araxes eta Leitzaran. Uraren eta ibaien kalitatea eta egoera hobetzeaz gain, eremu horietako entitateen arteko lankide­tza landu eta herritarrak sentsibilizatu nahi dituzte, bertzeak bertze. 

Uraren eta ibaien kudeaketa hobetzea. Hori­xe du helburu Guratrans egitasmoak. Europa mailako proiektua da, Eskual­de Garapenerako Europako Funtsak eta Nafa­rroako Gobernuak finan­tzatua, baina funtsean Na­farroa, Lapurdi eta Gi­puz­koako bortz ibai ditu ardatz: Bidasoa Nafarroak, Gipuz­koak eta Lapurdik partekatzen dutena; Urdazuri Nafarroa eta Lapurdiren artean eta Uru­mea, Araxes eta Leitzaran, Nafarroa eta Gipuz­koa artean. 2006 eta 2009 ar­tean­ Nafarroako Gober­nuak bul­tzatu eta CRA­NA­ Nafa­rroa­ko Ingu­ru­men arloko Baliabide Zen­troak koor­dinatu­ ­zuen Nafa­rroa­ko Uraren Fo­roan sortutako eskaerei eran­tzun nahi die, hain­bat­­ arazo atzeman baitzi­tuzten orduan. Bidasoko Uraren Foroan, adibidez, hauek: ur hornidu­ra ez da­goela bermatua he­rri­ ba­tzuetan urteko sasoi ba­tzuetan; ur faktorea­ ez de­la aintzat hartzen hiri­gintza-plangintzan; industriako, nekazaritza-abel­tzaintzako eta hiri isuriek eragindako kutsa­du­ra­ eta ibaier­tzen eta ekosistemaren egoera txa­rra; eta ibaien emaririk­ ezak arran­tzan ondorio kaltegarriak dituela.

Oraingoz, Baztan, Bera, Lesaka eta Donezteben landu dute batez ere Guratrans proiek­tua: Bera eta Le­­sa­kan ur eskaria­ ku­dea­tze­ko eta tarifa­tzea­­ri bu­ruz­ azterlana egin dute; Lesaka, Doneztebe eta Elizondoko hainbat eraikin publikotan ekoaudito­riak eta Baz­tan ibaira isur­tzen diren hamar erre­ken az­ter­ke­ta ere egin dute. Ga­be­ziak ikusi dituzte ikerketa horietan eta ho­be­­tze­­ko zer egin daite­keen­ bildu dute. Parte-har­­tze prozesu irekien bitartez egin dute­ orain arteko lana eta ehun lagunek baino gehiagok esku­ hartu dute era aktiboan tal­de, ba­tzor­de eta jar­du­naldie­tan­.

Lan handiena Baztan-Bidasoaldean egin bada ere, Leitzaldean ere ari dira. Emakumeak busti egiten dira egitasmoan oi­narrituta, ibaiei eta urari­ lotutako lan bat egin dute­ Malerreka, Bortziriak eta Lei­tzal­deko emakumeekin, eta Bidasoari buruzko egu­te­gi bat eta Leitza­ran eta Urumeari bu­ruz­ko ber­tze­ bat ere bai. Baz­tan, Uru­mea eta Lei­­­tza­ran ibaietan boluntario­tza susta­tzeko lanean ere hasi dira eta Male­rrekan gazteak sen­tsi­bilizatze­ko jarduerak egiten. Ibaiak­ le­hengo­ra­tzeko eta Bidasoa ibaian arrainen migra­zioak sus­ta­tzeko, Iberdro­larena den Berako Zen­tral Hidroelek­triko zaha­rreko presa eza­ba­tzea ere aztertu dute. 

Hurrengo urratsa egindako lana jendau­rrean pa­ratzea izanen da. Egitasmoan parte hartu duten erakunde, entitate eta elkarteek konpromisoak hartu dituzte ura eta ibaien ku­deake­ta hobetzeko­ eta horiek Bera, Lesaka, Doneztebe eta Elizondon aur­kez­tuko dituz­te.

GURATRANS PROIEKTUAREN BARRENEAN BAZTAN-BIDASOALDEAN EGIN DIREN AZTERLANAK

Ur eskaria kudeatzeko eta tarifatzeari buruzko azterlana Lesakan eta Beran 

Gauzak nabarmen hobetu daitezkeela ikusi dute, hala nola, hornidura, uraren kalitatea, sareen presio estatikoa, hornidura-uraren kontrola, kudeaketa eta tarifen egitura. Hauek ­dira proposamen horietako batzuk: 

• Ihes aunitzeko sare zaharrak berritu. 

• Banako kontagailuak paratu.

• Hornidura sarean ihesak atzeman. 

• Sareko presioak optimizatu eta doitu. 

• Ur beltzak iragazi eta ur batzuk eta ber­tzeak bereizteko sareak bikoiztu.

• Iturri publikoetan sakagailuak paratu. 

• Ura eraginkortasunez erabiltzeko udal ordenantza.

• Hartuneak eta kontagailuak ­berrikusi. 

• Bide publikoan obrak kontrolatzeko ­protokoloa.

• Igerilekuen zerrenda egin. 

• Idorteetan jarduteko protokoloa. 

• Uraren prezioak aldatu.

• Uraren fakturaren formatua aldatu. 

• Udal instalazioetan eta kontsumitzaile haundietan ur ekoauditoriak egin.

• Txorrotetan aurrezteko gailuak banatu. 

• Diru-laguntzak sakagailu bakarreko zisternak aldatzeko.

Ekoauditoriak Lesaka, Doneztebe eta Elizondoko hainbat eraikin publikotan

 Toki hauetan egin dira ekoauditoriak: 

• Lesaka: kirol instalazioak, futbol-ze­laia, jubilatuen elkartea, Lehen Hez­kun­tzako eskola, biltegia, suhiltzaileen lokala eta Xorroxin irratia. 

• Doneztebe: eskola kontzentrazioa, frontoia, udako igerilekuak, kiroldegia, aparta­mentu tutelatuak eta Haur Esko­la.

• Baztan: kirol ins­talazioak, komun pu­bli­koak, zahar-etxea, futbol-ze­laia, es­ko­la kontzentrazioa eta Baztan Ikastola­. 

Horiek az­tertu­ta ikusi dute ins­ta­la­zio aunit­zek ez dutela ur kon­ta­gailurik, presio­ estati­koa zertxobait­ altua dutela, txorro­tak­ ez daudela tenporizatuta eta ez dutela­ aurrez­teko gailurik, ez dagoela aireatzailerik konketetarako, zisterna baxuko komu­nak deskarga soilekoak dire­la eta du­txek­ ez dute­la nahasgailurik. Eraikin horietan ur kon­tsu­moa haundia dela ere atzeman dute eta  ia ez dela kon­trola­tzen. Hortaz pro­po­satu­ dute ur kon­tagailuak pa­ratzea, igerilekuetako ur galerak konpon­tzea, ura aurrezteko gailuak txorrotetan eta aparatu sanita­rioe­tan paratzea, dutxe­tan aginte tenpori­za­tuak paratzea, prezioa mu­rrizteko balbu­lak­ paratzea eta erabiltzeak­ kontzientzia­tzeko kanpainak egitea. 

Baztan ibaira ura isurtzen duten hamar erreken inguruko ikerketa

 Baztan ibaira doazen Aranea, Kordoba, Iz­pe­gi, Arla, Ain­tzialde, Iñarbegi, Ur­da­naz­­pi, Askoa, Ariz­tegi eta Bear­­tzun erre­kak az­­tertuta, «sekulako di­ber­tsitate biologikoa» dute­la ondorioz­ta­tu dute eta «eginkizun ga­rran­tzi­tsua dute­la korri­do­re biologi­ko­ gisa. Edozein moduz, arazoak­ atzeman dituzte eta horiek konpon­tzeko­ pro­po­sa­menak egin dituzte: 

• Ibilguak hobetu, lubetak eta hormak dituzten tarteak lehengoratuz.

• Uraren kalitatea hobetu. 

• Ibaiertzak eta emari erregimena hobetu. 

• Fauna babestu, zuhaitz helduak ongi kudeatuz, presa ttikiak ezabatuz eta erabiltzen­ ez diren alanbradak kenduz. 

• Herritarrak informatu eta kontzientziatu.

• Erabilera egokien eskuli­buruak egin: ne­ka­zari­tza-abeltzaintza, kirola­ eta ludikoa. En­borrak­ kentzeko proto­koloa landu eta abel­tzai­nak sentsibilizatu min­dek era­ginda­ko ku­tsadurak sor­tzen­ dituen kalteez eta ongarri, herbizida­ eta bertze­ produktuez.

• Eskolek bultzaturiko programa, ibaiak eta baz­terrak garbitzeko beharraz ttikitatik kon­tzien­tziatzeko. Boluntario-saioak edo au­zo­la­nak sustatu ibaietako zaborrak kentzeko. 

• Bidezidorren sarea proposatu ibai ondareko elementuen eremuak lotzeko, baita Elizondon eginen den ibai parkearekin­ ere.

• Tamaina haundiko hondaki­nak bil­tzeko zer­bitzuak hobetu ibaira ez bota­tzeko, Baz­tango Ur batzordea sortu, ibai eta errekak­ kudeatzeko plan integrala egin...

JAKINGARRIAK

ERRENDIMENDUA

Ur sarearen errendimendua %35,34­koa da Be­ran, Lesakan %39,53­­koa­. %75eko errendimendua onargarria da. Iruñerriko Man­ko­munita­teko sareak %90ekoa du.

PRESIO ALTUA

Sarearen presio estatikoa altua da Donez­tebe, Bera eta Lesakako eraikinetan.

FAKTURAZIOA

Ur zerbitzuarekin fakturatua estatu es­painiarreko batazbert­ze­koa baino %60 baxuagoa da Beran, %51 baxuagoa Lesakan. 

BERA DEFIZITARIOA

Ikerketaren arabera, Berako ur zerbitzua defizitarioa da, %12,4ko finantza-defizita sortzen du. 2012an 266.230,62 euroko gastua sortu zuen ur ­zerbitzuak eta aldiz, 200.989,73 euroko diru-sarrera izan zen. 2013­ra begira, gastua 247.827,45 eurokoa ­izanen zela aurreikusi zuten eta sarrera 212.524,49 eurokoa izanen zela. 

ELIZONDOKO KIROLDEGIAN KONTSUMOA

Giltxaurdi Kirol Instalazioetan, erabiltzaileko batazbertzeko kontsumoa 85,5 litrokoa da eguneko. Kontsumo ­eraginkorra 40 litrokoa da erabiltzaile eta eguneko. 

ELIZONDOKO ZAHAR ETXEAN KONTSUMOA

San Francisco Jabier Zahar Etxean erabil­tzai­leko batazbertzeko kontsumoa 288,4 litrokoa da eguneko. Kon­tsu­mo ­eraginkorra 200 litrokoa da erabiltzaile eta eguneko.

SENTSIBILIZAZIOA

Erabiltzaileek ura aurrezteaz kontzientziazio gutti dute.

LESAKAN ORAIN GASTUAK ESTALTZEN DITUZTE

Lesakako ur zerbitzua defizitarioa izana da. 2012an, zerbitzuak 146.432,84 euroko gastua sortu zuen eta fakturazioan 121.369,35 euro bildu ziren. Baina tarifak igo dituztenez, orain %11,96eko ­superabita utzi du. 2013ra begira, gastua 146.432,84 eurokoa ­izanen zela aurreikusi zuten eta sarrera 155.955,34 eurokoa izanen zela. 

DONEZTEBE

Doneztebeko ekoauditoria egin bitartean, kontagailuak paratu zituzten halakorik ez zuten eraikinetan. Ige­ri­le­kuetan eta eskola kon­tzentrazioan, adibidez. Kontagailuak paratuta, igerilekuko hodian ur isuri haundia atzeman zuten: eguneko ur emari arrunta 23 m3koa izanen litzateke, eta kasu honetan, 89 m3koa zen. 

URAREN KALITATEA

Uraren kalitatea ona da, baina ekaitzak izaten direnean urak uhertasuna izaten duela ikusi dute Doneztebe eta Lesakako eraikin publikoetan egindako ekoauditorietan.