Herritik kanpo dauden katalanak ere arreta haundiz jarraitzen ari dira Kataluniaren independentziari buruzko galdeketaren prozesua. Nola bizi duten azaldu digute eskualdean bizi diren sei katalanek.
Kataluniak estatua izan behar al luke? Eta erantzuna baiezkoa bada, Estatu horrek independentea izan behar al luke? Bi galdera horiek egin nahi dituzte Katalunian azaroaren 9an, baina galdeketa egiteko bidea ez da erraza izaten ari. Azaroaren 9rako deitua dagoen independentziaren inguruko galdeketari eusteko asmoak aitzinera segitzen du. Ez, ordea, hasiera batean CIU, ERC, ICV eta CUP alderdiek aurreikusi bezala.
Kataluniako Parlamentuak irailaren 19an onartu zuen Kontsulta Legea eta irailaren 27an sinatu zituen Artur Mas Generalitateko presidenteak galdeketaren legea eta deialdia. Berehala etorri zen Espainiako Gobernuaren erantzuna. Espainiako Auzitegi Nazionalak Gobernuaren helegiteak onartu zituen eta behin-behinean bertan behera utzi zituen Kontsulta Legea eta galdeketa deitzeko dekretua. Hala, Kataluniako Gobernuak bertze bidea hartu zuen. Eta bere aldetik hasi zen Artur Masen Gobernua. Azaroaren 9rako galdeketa bat antolatu dute eta horren arabera, 16 urtetik goitiko guztiek izanen dute Generalitatearenak diren egoitzetan botoa emateko aukera. Galdeketa hau, baina, behin behineko kontsulta izanen omen da eta behin betiko galdeketa hauteskunde plebiszitarioen bidez egindakoa izanen omen da. Omnium Culturalek eta ANC Kataluniako Biltzar Nazionalak proposamen berri hau babestu dute, baina bi eskaera egin dizkiote Masi: batasun politikoa eta hauteskundeak hiru hilabete baino lehen deitzea.
Ikusi egin beharko da hemendik azaroaren 9ra bitarte zer gertatzen den.
ESKUALDEAN BIZI DIREN KATALANAK SOLASEAN
Marta FERRERAS | elizondo
«Eskubide osoa dugu etorkizuna erabakitzeko eta lege bidegabe batek ez luke galarazi behar»
Urtebete bada Elizondon bizi dela, baina Mataron sortua da eta adi erreparatzen dio Kataluniako prozesuari. «Hedabide eta Kataluniako testuinguru sozialaren bitartez» izan omen zuen kontsultaren berri eta «guztiz logikoa eta beharrezkoa» iruditzen zaio prozesuaren ibilbidea, honela, «eskubide batzuk defendatu eta maila politiko eta sozialean aldaketa lortzeko». Oroitarazi du «duela bi urteko Diada Egunean, milioi eta erdi katalan atera ginela kalera independentzia aldarrikatzera. Urteotan Kataluniako herria bizirik dagoela ikusi da, nortasun katalan sendotuarekin, eta 2013ko giza katea horren adibide da». Oraingo Kataluniako Gobernuak ez duela ordezkatzen onartu arren, «guztiz ados» dago kontsultaren prozesuarekin: «demokraziaren barne, katalanok eskubide osoa dugu gure etorkizuna erabakitzeko, eta bidegabeko lege batek ez luke galarazi behar. Legeak alda daitezke. Borondate eta errespetu kontua da». Galdeketan botorako aukera izanen lukeenez, garbi du berea: «bai eta bai». Eta etorkizunean zer? «Prozesu demokratiko baten barne, independentzia lortzeko eta Països Catalans-en Errepublika eraikitzeko» lan egin beharko dela dio.
Ramon ALGUERO | ARESO
«Sentimendu nazionalistak estatu espainiarrarekiko dagoen haserrearekin bat egin du»
Sortzez Bartzelona hirikoa da Ramon, baina landa eremuko bizitzak erakarrita ailegatu zen gure ingurura, eta 1983tik Areson bizi da. Onartu digunez, «ilusioz» hartu zuen Kataluniako independentziaren inguruko herri galdeketaren berria. «Katalunian urte luzez izan den sentimendu nazionalistak estatu espainiarraren etengabeko mespretxu erasotzailearekiko dagoen haserrearekin bat egin du» eta Alguerorentzat hori izan da prozesuaren gakoa. Kataluniako Gobernuak hasiera batean hartu zuen bidea «logikoa» iruditu zitzaion, «kontuan hartuz Espainiako Gobernuaren dinamika zein den; denari ezetz esatea da bere politika bakarra». Berak argi du galdeketan botoa emateko aukera edukiz gero, independentziaren alde bozkatuko lukeela, «Kataluniak merezi du». Are gehiago, galdeketa egiten bada, partehartzea «masiboa» eta baiezkoa nagusituko dela dio. Galdeketarik egiten ez bada, aldiz, «gizartean frustrazio sentimendua sortuko dela» aipatu digu eta independentzia lortuta, berriz, «Kataluniari ongi joanen zaiola» uste du. «Prozesu honi esker Katalunia indartsuago eta elkartuagoa bihurtzea». Hori da «gutxienez» espero duena.
Diana INIESTA | ERRATZU
«Kontua ez da ez dugula espainolak izan nahi, kontua da katalanak garela»
Duela zortzi urte, bizitzari bira bat ematea erabaki zuenean ailegatu zen Baztanera eta Erratzun bizi da. Sabadellekoa da eta beretako «kontsulta duela urte aunitz hasitako prozesuaren parte da». Hala oroitarazi digu 1979ko Estatut d’ Autonomia. «Zoritxarrez, 35 urte beranduago eztabaida bera dugu». CIUk «gibelera» egin izanak «tristetu» duela aitortu du: «krisi garaian, baloreak bakarrik gelditzen dira, oinarrizkoak dira etorkizunari sendotasunez eta koherentziaz aurre egiteko. Aldaketa ausardiarekin egin behar da, egungo gizartearekin eta bereziki Kataluniakoarekin bat ez datozen arau zaharkituak urratuz». Espainiako Gobernuak «jarrera inmobilista, zaharkitua eta iraganean, boterean eta hertsaduran oinarritua» duela dio: «2006an Estatut Catalá berritzea Konstituzioaren aurkakoa zela erran zutenak dira orain erabakitzeko eskubidea ukatzen dutenak». Bere irudiko, «penagarriak» dira «CIUren erabakia eta ERCk aldebakarreko independentziarako muturreko nahia adieraztea. Herriak solastu behar du eta herria denok osatzen dugu». Kontsulta alternatiboan ez omen luke parte hartuko. Hasierakoan, bai, independentziaren alde. Galdeketan ezetzak irabaz dezakeela dio, baina ez du garbi arrazoia: «katalanak autodeterminazioaren aurka daudelako edo Espainiako eskuinak independentziak ondorioak, batez ere ekonomikoak, izanen dituela aldarrikatzen duelako». Argi du etorkizuna autodeterminazioa dela: «kontua ez da ez dugula espainolak izan nahi, kontua da katalanak garela».
Cristina ARBUES | IGANTZI
«Espainiako Gobernua eta prentsa, independisten fabrika haundiak dira»
Terrassa bere sorterrian bizi zenean hasi zen Berako Manttale eta Burlatako Hiru Herri taldeetan lasterka eta hara non, 2007tik Igantzin bizi da familiarekin. Aitortu digu «harriduraz» hartu zuela galdeketaren berria, «Katalunian sentimendu independista betitik izan bada ere, Kataluniako Gobernuak ez zuelako sekula halako urrats nabarmenik egin». Herriak prozesuari «babes haundia» ematen diola uste du, eta Kataluniako Gobernuaren aldetik «aurkako edozein keinuk hurrengo hauteskundeetan eragina» izanen duela gaineratu digu. Espainiako Gobernua, berriz, «prentsaren zati batekin independisten fabrikarik haundiena dela» dio: «denari ezetz errateko bere jarreraren eraginez, zalantzati dauden katalan aunitzek independentziaren aldeko mugimenduarekin bat egin dute». Eginen balitz, ez du argi zein izanen litzatekeen galdeketaren emaitza: «independentziaren aldeko mugimendua hagitz zaratatsua bada ere, zaila da manifestatzen ez direnen iritzia jakitea». Berak, ordea, botoa emateko aukera izanen balu, «seguruenik» independentziaren alde eginen omen luke. «Inpendendentzia lortuta, inork ez daki ziur zer gertatuko den maila ekonomiko eta sozialean, baina gertatzen dena gertatuta ere, etorkizuna oparoa izatea espero dut». Garbi duena da «independentziarekin ala gabe, maila politikoan zerbait aldatu beharra dagoela, gaur egun honetaz bigarren mailan solasten bada ere, Pujolen oinordekoek, Milleten lagunek... segitzen baitute gobernatzen».
Carles BELDA | ZUGARRAMURDI
«Jendea eta politikariak sinkronizatuak gaude eta hori ona da»
Azken hamar urteotan Zugarramurdin bizi da, baina sortzez Sabadellekoa da. Aipatu digunez, «aski kontent» jarri zen kontsultaren berri izan zuenean: «garrantzitsuena aitzinerat gatea da». Bere hitzetan, «jendea eta politikariak sinkronizatuak gaude eta hori ona da». Kontsultaren prozesuak egin duen ibilbidea ere bide onetik doala ikusten du eta gaineratu digunez, «normalki, katalanak errealistak gara eta horregatik lanean ari gara». Kataluniako Gobernuaren lanarekin ere baikor mintzo da, berak argi baitu «afera helmuga dela. Masen proposamen berriaren helburua ere berdina da, argi eta garbi, eta gero eta argiago dut». Espainiako Gobernuarentzat, ordea, ez du aldeko hitzik: «inperio zahar eta txar bat da eta kolonialismoa du buruan. Bertzeak beraien menpe eduki nahi ditu eta ez du sekula fitsik kunplituko». Aukera balu, gustura emanen omen luke galdeketan botoa eta ez du zalantza pizarrik ere zer bozkatuko lukeen: «animaleko baietza». Eta zergatik? Bada, «ni katalana naizelako, ez da bertzerik». Nahiz eta berak bere botoa argi duen, «ez nago seur» galdeketan zein izanen litzatekeen emaitza: «itxuraz, baiezkoak irabaziko duela dirudi, baina begira zer gertatu den Eskozian». Kontent dago, «guttienez» gaia mahai gainera atera dutelako, eta «independentzia lortuko den ez banago seur ere, lanean ari gara, eta irabazteko lan egin behar da». Kataluniako herriak bi aukera zituela azaldu digu: «desagertu ala irabazi. Eta ernatu gara, irabazteko aukera badagoelako».
Eva GARCIA | LESAKA
«Espainiak horrela segitzen badu, independentzia nagusituko da»
Orain dela lau urte utzi zuen bere sorterria, Bartzelona hiria, eta Lesakara etorri zen. Geroztik, hemen bizi da. Azaldu digunez, bera honat etorri aitzinetik herrietan kontsultak egiten hasiak ziren, «alderdietatik independente, herri ekimenez», eta hortaz, ez zuen harritu Kataluniako Gobernuak kontsulta iragartzea. Are gehiago, «alderdiek herria nola zegoen aprobetxatu zutela» dio, «babes haundiagoa lortzeko». Prozesua «zailtasun haundiekin» ikusten du, baina begi onez hartu du Kataluniako Gobernuaren proposamen berria. Ongi iruditzen ez zaiona «Espainiako Gobernuaren betoa» da. Erreferenduma eginen dela iruditzen zaio eta aitortu digunez, aukera balu, «gustura emanen nuke botoa». Galdeketa egitearen alde badago ere, ez du hain garbi bere botoa: «ez dakit independentziaren alde edo aurka bozkatuko nukeen. Ez dakit erabateko independentzia nahiko nukeen, baina egiazko eredu autonomikoa behintzat bai, autonomia eta kudeaketa propioa izatea». Edozein moduz, garbi utzi nahi izan du, «ez zaidala batere ongi iruditzen kontsulta egiten ez uztea. Demokrazian mundu guztiak izan behar du erabakitzeko eskubidea». Galdeketa «orain» eginen balitz, «ezetzak irabaziko lukeela» dio, «nahiz eta emaitza nahiko berdindua aterako litzatekeen». Dena den, bere hitzetan, «Espainiako Gobernuaren jarrerarekin gero eta jende gehiagok nahi du independentzia eta orain arte bezala segitzen badu indepedentzia nagusituko da, ez baita hagitz normala bere jarrera».