Aurretiazko borondateen agiri edo bizi testamentuan, jaso nahi diren eta nahi ez diren osasun tratamendu eta zaintzei buruzko argibideak biltzen dira. Etorkizunera begira egiten den idatzia da eta gaixotasun edo lesio psikiko edota fisikoen ondorioz norbere borondatea azaltzeko gaitasuna galtzean aplikatuko litzateke. Funtsean, bizitza modu artifizialean ez luzatzeko eskatu ohi da, baina beste hainbat argibide ere eman litezke. Norberaren hitza azken unera arte errespetatzea da helburua.
Eneritz IRAOLA |
Nafarroan 2003 urteaz geroztik egin liteke Aurretiazko Borondateen Agiria eta dagoeneko 2.066 herritarrek bildu dituzte idatziz beren nahiak. Atzera bueltarik ez duten osasun egoeretan eman beharreko pausoak jasotzen dira bertan, sinatzaileak dituen balio eta irizpideak aintzakotzat hartuz. Utzitako argibideak zein osasun egoeratan aplikatu behar diren adierazten da eta gehienetan egoera begetatibo kronikoaren, luze gabe heriotza eragingo duten gaixotasun larrien edo sendaezinak diren gaixotasun mentalen aurrean eman beharreko pausoak zehazten dituzte. Erabakitzeko eskubidea dakar berekin, tratamendu jakin bat nahi dugun ala ez erabakitzeko erabateko eskubidea, nahiz eta batzuetan erabaki hori ez datorren bat medikuen gomendioekin.
ARGIBIDEAK
Eredu orokorra sinatu edo norberak hutsetik bere eredua sortu dezake, bizi testamentua egiten duenaren esku baitago nahi dituen egoera eta tratamenduak zehaztea. Kasu gehienetan argibideak egoera hauekin dute zerikusia: bizitza modu artifizialean ez luzatu, egonezina eta mina arintzeko botikak jaso, egiaztatu gabeko botikak edo terapiarik ez jaso, haurdun egonez gero zer egin...Hala ere, badira oraindik nor beraren esku ez dauden erabakiak, legezkoak ez direlako. Eutanasiaren gaia da horien artean entzutetsuena. Mota honetako erabakien aitzinean, aurretiazko borondateen agirian, nahi bada legean egon litezkeen aldaketei atea zabalik uzteko aukera dago. Horrela, agiria egiteko orduan neurriren bat legezkoa izan ez, eta agiria aplikatzerako orduan legezkoa bada, neurriak eragina izanen luke gaixoaren gain.
ORDEZKARIAK
Agiria egin dutenek azpimarratzen duten beste puntua, ordezkariak izendatzeko ematen duen aukera da. Argibideen aurrean medikuek zalantzarik izango balute, argibideak interpretatu, eta horiek betetzea bermatzea da ordezkariaren egitekoa. Orokorrean, agiria egiten duenaren borondatea eta iritzi pertsonalak ezagutzen dituen pertsona bat izendatu ohi da. Komeni da ordezkariak jakitea horretarako izendatu dutela, eta izendapena onartu eta sinatzea.
ARAZOAK EKIDITEKO BIDEA
Heriotza duinaren aldeko pausotzat jotzen dute agiriaren aldekoek eta arazo etiko eta moralak saihesteko modua dela azpimarratzen dute. Norbere buruaren jabe ez den momentuan senideen esku geratu ohi da erabakitzeko ahalmena. Hamaika buruhauste sortzen dira orduan, aurrez gaiaren inguruan solastu ez den kasuetan. Aurretiazko Borondateen agiria egina bada, gaiaz solasteaz gain, idatzizko froga bat dago, legeztatua dagoena eta zalantzarako tarte gutxi uzten duena.
AURRETIAZKO BORONDATEEN AGIRIARI BURUZKO GALDERAK
Zer eta nola?
«Zein baldintza bete behar dira?». Gutxieneko adina hamasei urtekoa da eta bere gaitasun mentalen jabe dela eta idatzia bere borondatez, libreki egiten duela frogatu beharko du sinatzaileak. Notario edota hiru lekuko adindunen aurrean egin beharko da (lekukoetatik bik ezin izanen dute sinatzailarekin bigarren mailarainoko ahaide-loturarik ez eta ondare-harremanik izan).
«Legezkoa da?». Maiatzaren 6ko 11/2002 Foru Legeak, aipatzen du eta 2003 urteaz geroztik dago indarrean. Foru Legeak zehazten du nork bere erabakiak adierazteko eta etorkizunerako zainketa planifikatzeko aukera duela aurretiazko borondateen agiriaren bidez.
«Osasun zerbitzuetako profesionalek bertan behera utzi dezakete?». Inolaz ere, agirian zehaztutakoa osasun zerbitzuetako profesionalen iritziaren gainetik dago. Mediku edo erizainen batek uko eginen balio aurrez zehaztutakoa betetzeari, kasua bertze mediku baten esku geldituko litzateke.
«Agiria behin betiko da?» Aurretiazko borondateen agiria noiznahi deusezta daiteke, zeinbat puntutan aldaketak egin edo bere ordez berri bat aurkeztu. Hasierako agiria prestatzeko erabili zen prozedura berbera segi behar da.
«Euskaraz bete liteke?». Informazioa euskaraz jaso eta prozesu guztia euskaraz egin ahal izateko ez luke eragozpenik egon behar.