Gaur egungo martxarekin eta duten biztanleria ttikia eta zahartua izanik, hurrengo urteetan Euskal Herriko 49 udalerri desagertzear egon daitezkeela ondorioztatu du Gaindegiak. Horietako 21 herrik luze gabe desagertzeko arriskua izanen lukete, eta tartean dago Ezkurra. Epe luzeagoan, kopuru horri bertze 18 batuko litzaieke, hala nola, Urroz eta Arano.
G. PIKABEA
Mila biztanletik beheragoko EHko 49 udalerri desagertzeko arriskuan daudela ohartarazi du Gaindegiak, Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiak (www.infobasque.com). 1999tik honat populazioak izan duen beherakada, bizitza proiektua aitzinera eramateko adinean dauden biztanleriaren ihesaldia –batez ere emakumeak–, zahartze-indize altua eta amatasun indize baxuak dira, Gaindegiaren azken txostenaren arabera, galtzear egon daitezkeen udalerrien ezaugarriak. Eta tartean badira eskualdeko zenbait herri.
«Oro har, herri ttiki gehienak, demagun 200 biztanletik beherakoak, egoera kritikoan daude». Halaxe dio Imanol Esnaola Gaindegiako koordinatzaileak. Gaineratu digunez, «Malerrekan, erraterako, egoera kritikoan dauden udalerrien kontzentrazio haundia dago. Hurrengo urteetan zerrenda horretan herri gehiago sartuko ote diren galdetu beharko genioke geure buruari. Hau da, zer egin behar den inguruko herriek bide hori ez hartzeko eta bide horretan daudenek ibilbide berri bat hartzeko».
EZKURRA GORRIZ
Eskualdeari erreparatuz, Ezkurra epe ertainean desagertzeko arriskuan dagoela ondorioztatu du ikerketak: «ezaugarri demografiko beldurgarriak ditu, biztanleriaren %33a galdu du 1999tik honat, 840ko zahartze indizea du (65 urtetik gorako herritarren proportzioa 0-14 urte bitarteko biztanleko), amatasun indize ttikia (8,4) eta biztanleen iraute maila negatiboa, batez ere emakumeen artean. Oinarri horrekin ezin dio zahartzeko prozesuari gain hartu», dio Esnaolak. Arano eta Urrozek «bide horretan sartzeko arrisku haundia dutela» erran digu: «baina herri horietan ere badago zerbait egiteko gogoa, beraz, ezin da heriotza iragarri, arriskua baizik».
Bertzetik, Arantza, Areso, Beintza-Labaien, Eratsun, Goizueta, Saldias eta Zubietak «ezaugarri demografiko kritikoak adierazten dituztelako kezkatzekoak direla» azaldu digu Imanol Esnaolak, baina bere hitzetan, «arazoa ez da demografikoa bakarrik, herri hauek biztanleriari eusteko moduko estrategiak behar dituzte. Estrategia falta da arazoa, arazoak ez baitira berez konpontzen».
Izan ere, Esnaolak aipatu digunez, gure herriek gabeziak dituzte: «lan gutti edo arlo guttitan, garraio azpiegitura eskasak, oinarrizko zerbitzuak urruti... Hori guztia batera etortzen denean edo lurraldean ez badira modu orekatuan garatzen honelakoak gertatzen dira. Lan bila dabilenak lana dagoen lekura jotzen du. Administrazioak herri ttiki hauetako biztanleriak bere lurrari lotuta jarrai dezan behar den ahalegina egiten ez badu, kontrakoa eragiten du. Administrazioaren lurralde diseinuak eragiten du zonalde batzuek egungo bizimoduari eusteko erakargarriak izatea eta bertze batzuk ez». Gaindegiakoak oroitarazi du «Iruñea eta kostaldeko hiriak hurbil izanda, erraza gertatu dela bizilekua aldatzea. Orain errepide berriekin beharbada ez da halakorik gertatuko, baina hamarkada luzez ekialdeko nafarrek euskal hiriburuen inguruko herrietara jo dute. Ez dugu ahantzi behar mendi nekazaritzak Europako nekazaritza politiketan jasan duen bazterketa. Nekazal eremuak birritan baztertuak izan dira, ekonomikoki eta zerbitzuen planeamenduan».
ONDORIO NAGUSIA
Lan honekin Euskal Herrian hainbat zonalde arrisku larrian daudela jakinarazi du Gaindegiak, «egungo martxarekin eta duten biztanleria ttikia eta zahartua izanik hurrengo urteetan 49 udalerri desagertu daitezkeela». Ondorio nagusia, ordea, haratago doa: «gure lurraldean euskal identitateari, mendiari eta laborantzari lotutako eremu zabalak daude, administrazio zenbaitek bazterturik dituztenak. Bazterketa horren ondorioz, desagertzeko bidean daude». Gisa berean, Euskal Herrian gure geografia ekonomiko eta soziala aztertzeko ohitura galdu dela dio Esnaolak: «aberastasun haundia sortzen dugu eta gure gizarteak garapen maila haundia du hiri gutti batzuetan kontzentratuta». Bere irudiko, «bizi dugun lurralde zatiketak ez digu gure geografia ekonomiko eta soziala ulertzen uzten, batez ere administrazio zentralisten menpe dauden eskualdeok bizi duzuen bazterketa».
Egoera iluna bada ere, «itxaropentsu» egoteko deia egin du: «badago zer egin eta zertan hobetu. Hor daude udalak, hainbat herritar prestu, Mankomunitateak, Cederna-Garalur... Oinarria bada aitzinera ilusioz egiteko. Hortik aitzinera, jarduera ekonomikoak dibertsifikazioaren bidetik berpiztu, kohesio soziala bermatu, zerbitzuak eskuragarri jarri... Laborantza garrantzitsua izanen da, baina ez da aski. Bizitzaren esparru guztiak garatu behar dira eroso eta gustura bizitzeko». Elkarlana ere nabarmendu du: «enplegua edo babes sozialaren alde bat egiten dugun bezala bat egin beharko genuke gure geografia osoa biziberritzearen alde Euskal Herrian. Horretarako iritzi-joera indartsu bat eragin behar da, izen abizenak, aurpegiak jarri behar zaizkio problematika honi, batez ere, ilusio eta proposamenei. Herri batzuk desagertuko dira, baina lana txukun eginez, bertze aunitzek iraunen dute».
LURRALDE DISEINUA
«Administrazioaren lurralde diseinuak eragiten du zonalde batzuek egungo bizimoduari eusteko erakargarriak izatea eta bertze batzuk ez»
ELKARLANA
«Enplegua edo babes sozialaren alde bat egiten dugun bezala bat egin behar genuke gure geografia osoa biziberritzearen alde»
GURE HERRIAK
«Ezkurrak ezaugarri demografiko beldurgarriak ditu. Oinarri horrekin ezin dio zahartze prozesuari gain hartu. Arano eta Urrozek bide horretan sartzeko arrisku
handia dute»
Imanol ESNAOLA
Gaindegiako koordinatzailea