Kolpe, irain edo bortxa. Emakume aunitzen amesgaiztoa da tratu txarrena. Badira egoera salatzeko erabakia hartzen dutenak, baina, asko dira oraindik isilean sufritzen segitzen dutenak. Azaroaren 25ean ospatzen da emakumeen aurkako indarkeriaren kontrako eguna, erasorik ez balego ospatu beharrik egonen ez litzatekeen eguna.
Eneritz IRAOLA
Azaroaren 25a, besta eguna baino gehiago, aldarrikapen eguna da. Hainbat urtetako isiltasuna apurtu nahiko lukeen aldarria. Emakumeen eztarrietatik minak eta beldurrak eragindako oihu gehiago ez egotea eskatzen duen eguna.
Emakumeen aurkako indarkeriari buruzko datuak ez dira baikorrak. Salaketa kopuruak ez du beheiti egin, azken hamar urteetan %92 igo da. Iaz 1.227 salaketa aurkeztu ziren Nafarroan. Hilabetean bataz bertze 102 salaketa egon zirela erran nahi du horrek. Datuak, hala ere, errealitatearen zati txiki bat baino ez du erakusten. Nafarroako Berdintasun Institutuaren arabera, erasoa jasaten duen ehuneko bortzak, hau da, hogei emakumetik batek jartzen duelako salaketa. Irune Gastonen, Baztango Udaleko Berdintasunerako Teknikariaren, ustez batez ere, dependentzia emozional eta ekonomikoaren ondorioz gertatzen da hori «bikotekide edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria da gehienetan eta lotura sentimentalak hor daude, gainera askotan umeak ere tartean izaten dira. Bestetik, emakume askok ez dute independentzia ekonomikorik».
Salaketa jarrita prozesua hasi bertzerik ez da egiten. Epailearen aitzinean berresten ez bada, aurreneko salaketa horrek ez du egoera askorik aldatuko. Zoritxarrez, hori gertatzen da Nafarroan salaketen ehuneko hogeiarekin. Ez dute salaketarekin aitzinera egiten eta erasotzailearen eskuetan erortzen dira bertze behin. Jokin Apezetxeak, Bortzirietako gizarte zerbitzuetako langileak judizialki prozesua aitzinera ematea oso gogorra dela azpimarratu du «mentalki oso indartsua izan behar duzu, frogak eraman behar dira, interrogatorioak bizitu, erasotzailearekin epaitegian berriz topatu... biktimari atentzioa eta laguntasuna eskaini behar zaio».
Familia eta lagunen babesa ezinbestekoa da halako egoera bati aurre egiteko. Gastonek dio «erasotuak bakarrik ez dagoela sentitu behar du eta erruduntasun sentimendua urrundu. Erasotzen duena soilik da erantzulea. Emakume horrekin lan egin behar da ahalik eta lasterren, dagozkion baliabideak martxan jarriz».
INDARKERIA GIZARTEAN
«Emakume eta gizon askok oraindik normaltzat jotzen dituzte jokabide batzuk. Ez dira kontziente indarkeria psikologikoa jasaten edo ematen ari direla».
Irune GASTON (Baztango Udaleko berdintasun teknikaria)
SALAKETA PROZESUA
«Mentalki oso indartsua izan behar duzu, frogak eraman behar dira, interrogatorioak bizitu, erasotzailearekin epaitegian berriz topatu... biktimari atentzioa eta laguntasuna eskaini behar zaio».
Jokin APEZETXEA (Bortzirietako gizarte zerbitzuetako langilea)
ERASOTZAILEEN ETA ERASOTUEN PERFILAK
Ez dago erasotzaile eta erasotuaren perfil zehatzik. Datuen arabera, 35 urte baino gazteagoa da indarkeria jasaten dutenen %25a. Gauza bera gertatzen da erasotzailearen inguruan. Horregatik Gastonen ustez «ezin dugu aurreikusi zein izango den erasotzailea edo erasotua. Ez da egia maila ekonomiko baxuko bikoteetan soilik ematen dela, kanpotarren artean soilik gertatzen dela... Gezurrezko mito asko daude eta landu beharra dauzkagu».
INDARKERIA MOTAK
Tratu txar fisikoak, psikologikoa ere gibeletik dakar gehienetan. Aldiz, indarkeria psikologikoa jasan duten guztiek ez dute tratu txar fisikoa jasaten. Gastonen iduriz, indarkeria psikologikoa zailagoa da antzematen «emakume eta gizon askok oraindik normaltzat jotzen dituzte jokabide batzuk. Ez dira kontziente indarkeria psikologikoa jasaten edo ematen ari direla».
IRTENBIDEA
«Genero indarkeria identifikatu eta nola ematen den ezagutu behar dugu. Ondokoa ulertzen saiatu eta ingurukoei eredu egokiak eskainiz, indarkeriarik onartu edo justifikatu gabe».
Teresa MARTINEZ eta Maite PERURENA (Leitzako Gizarte Zerbitzuak)
IRTENBIDEA
Egoerari buelta emateko arazoaren identifikazioa da funtsa Teresa eta Maite, Leitzaldeko gizarte zerbitzuetako langileen ustez «genero indarkeria identifikatu eta nola ematen den ezagutu behar dugu. Ondokoa ulertzen saiatu eta ingurukoei eredu egokiak eskainiz, indarkeriarik onartu edo justifikatu gabe». Gizarte aldaketa handi baten beharraz solasten du Apezetxeak «indarkeria sexista ezabatuko bada, ezberdintasunak ezabatu behar dira lehenik eta horretarako ezinbestekoa da sozializazio-prozesuan eragiten duten erakunde eta mekanismo guztietan (familian, eskolan, hedabideetan,publizitatea, hizkuntzan...) esku hartzea». Erabiltzen diren ereduekin kontuz ibili behar aipatzen dute Martinez eta Perurenak «batzuetan eskaintzen diren ereduak ez dira egokiak eta horiek zuzendu behar dira. Konturatu gabe indarkeria bultzatu edo indartzen duten baloreak erabili ditzakegu naturaltasun guztiarekin eta horiek dira, hain zuzen, kaltegarrienak».
ARAZOA NOLA AZALDU
Apezetxearen iritziz beti biktima hartu behar da kontuan «Gizarte langileen kode deontologikoan oinarrituz, biktimaren iritzia beti errespetatu behar dugu, bere nahiak kontuan hartuz. Publikoki salatu? Biktimarekin kontsultatuko dugu. Salaketa publikoaren bidez, herri txikietan alor pribatuan gertatutakoa publiko bihurtu dezakezu. Biktima ea arriskuan dagoen ere baloratu behar da. Gure lehentasuna biktimari dauden zerbitzu eta laguntzak eskaintzea da». Gastonek dio emakumea erasotzen denean, jendarte osoa erasotzen dela eta erantzun bateratu bat ematea beharrezkoa dela «jendarte moduan aho batez aski dela esan beharra daukagu. Erro soziala duen arazoa da eta ezin ditugu kasu isolatu moduan ulertu». Teresa eta Maiteren iritziz «eraso bat geratzean, gizarteak hutsuneak dituela sentitu beharko genuke eta hutsune horiek estaltzearen ardura guztiona dela, bakoitzak bere mailan».
Azaroaren 25a ospatzen den azken urtea dela esatea berri pozgarria litzateke. 109. salaketari dagokion erasoa, azken erasoa izan zela erran nahiko lukeelako horrek.
ERASORIK JASANEZ GERO, ZER EGIN?
Nora jo eraso bat gertatzean, larrialdiko kasuetan
112 Larrialdietarako telefonora deitu. Larrialdiak kontrolatzeko zentrala da eta urteko 365 egunetan, 24 orduz aritzen da lanean.
Jakin beharreko kontu gehiago
Erasotua EZ DAGO BAKARRIK, gertatutakoa ez da zure erantzukizuna: ERASOTZAILEA DA ERANTZULEA.
016 telefono zenbakian laguntza jasoko du. Doako telefonoa da eta fakturan ez da dei hori agertzen.
Izan konfidantza Osasun Zentroko profesionalengan.
Herriko Oinarrizko Gizarte zerbitzuetara joan.
Emakumeendako Udaletako edo Eskualdeetako Laguntza Zerbitzuetara jo.
Informatu alderdi legal guztiei buruz Emakumeei Laguntza Juridikoa emateko zerbitzuan (948 206287).
Salaketa jarri nahi badu, Segurtasun Indarrekin harremanetan jarri behar da (Foruzainak, Polizia…) eta salaketa epaitegietan berretsi.
Delituen Biktimei Laguntzeko Bulegoan zuzenbide, psikologia eta gizarte arreta emanen diote (848 423376).
Informazio gehiago Nafarroako Berdintasunerako Institutuan.