Ez birziklatzea birziklatzea baino garestiagoa izanen da

Herri haundietan eta errepide nagusitik hurbil daudenetan lau aukera pa­ratu dituzte mahai-gainean: 5. edukiontzia edo atez atekoaren hiru ere­du. Herri ttikietan edo errepidetik urrutiago daudenetan konposta egitea proposatu dute. Orain, Man­komunitateei dagokie erabakitzea.

«Gai organikoaren bilketa bereizia ezarriko da Nafarroan. Hiri hondakinak %10 murriztu beharko dira eta 2011n sortu zen materia organikoaren erdia bildu beharko da 2020rako». Halaxe dio, bertzeak ber­tze, Nafa­rroa­ko Hondakinak Ku­dea­tzeko Plan Integralak (NHKPI).

Organikoa murrizteko bidean, gaur egun, konposta da Baztan, Bor­tzi­riak eta Malerreka-Bertizaranan mar­txan da­goen­ ekimena, eta joan den urtera arte banatu ziren konposton­tziekin 76 Tona bildu ziren konposta egiteko. Baina 10.000 Tona zabor sortu ziren eta datu horiek kontuan­ hartuta, kopurua ez da hain haundia. Txomin Elgo­rriaga Bortzirietako Hiri Hondakinen Mankomunitateko teknikariaren arabera, «konpost kanpainarekin hondakin organikoa mu­rriz­tu da, baina gure zerbi­tzuetan ez du eragin». Beraz, NHKPIk dioena bete­ nahi bada, eta azken urteotako bir­ziklapen tasa «geldirik» dagoela ikusita, Baztan, Bortziriak eta Malerreka-Bertizaranan materia organi­koa murriz­te­ko hain­bat aukera paratu­ dituzte mahai-gainean. Txomin El­go­rriaga da proposame­nak iker­tzen ari denetako bat eta berak eman dizkigu xeheta­sunak: he­rri ttiki edo erre­pi­de nagusitik urrutia­go daude­nen­­tzat edo errepi­de nagusitik hurbil dau­denen­tzat eredu desberdinak proposatu dituz­te.

Herri ttikiak

He­rri ttikietan edo errepide­ nagusitik urrutia­go daudenetan, konposta egitea proposatu dute­, etxe­ko konposta edo auzokoa. Izan ere, Elgorriagak azaldu digunez, «errep­ide nagusitik urru­ti­ izanda, haraino kilo­ gu­tti batzuk biltzera joateak­ dirutza gastatzea ekarriko luke». Ho­rrek me­re­zi­ko ez lukeela iritzita, Baz­tango 13 he­rritan, Male­rre­ka-Bertizaranako 13 herritan eta Bor­t­zirietako 3 herritan konpostaren aukera indartu nahi dute­. «Etxe­ko konposta zabal­tzen saia­tuko gara, bakoi­tzak­ berea egin dezan, eta ezin duenak, pisuetan bizi delako edo, auzo­koa egiteko aukera izanen luke». Horretarako, ordea, Hiri Hondaki­nen Mankomunitatean badakite kanpaina indartsua egin beharko dutela, «ahalik eta jende­ gehien animatzen saiatuko gara, baina boluntarioa izanen da, ezin baitugu inor konpost-on­tzia etxean para­tzera­ behartu», dio.

Herri haundienak

Herri haundienetan edo errepidetik hurbil daudenetan, bertzelako aukerak dituzte esku artean. Bera, Lesaka, Sunbilla, Doneztebe, Irurita eta Elizondorako lau aukera propo­satu dituzte:

1. Bosgarren edukion­tzia. Hondakin orga­ni­koak biltzeko bosga­rren edukiontzi marroia paratuko litzateke, giltzarekin. Hau ere boluntarioa izanen litzateke, eta nahi duenak Mankomunitatean edukiontziko gil­tza eskatu beharko luke. Etxean erabiltzeko ontzi ttiki eta pol­tsa konposta­ga­rri batzuk hartuko lituzke.

2. Atez ate errefusa bakarrik biltzea (birzikla­garriak ez diren hondaki­nei deritze errefusa: hau­tsa, hautsitako platerak eta edalontziak, pixoihalak...): karrikan poste ba­tzuk paratuko lirateke, eta familia bakoitzak kaxa bat izanen luke. Kaxa horietan errefusa atera beharko lukete eta postean zin­tzilikatu. Astean behin bilduko litzateke, baina bil­du baino lehen, ontzi ba­rrenean zer dagoen ikusiko lukete eta birzikla­garria den zerbait ikusiz gero, ez litzateke bilduko­. Honen harira, zera gehitu digu Elgorriagak: «gaur egun birziklatzen ahal ez dena bilduko litza­teke atez ateko aukera honekin». Kasu honetan, edukiontzi berdea kenduko litzateke, edukiontzi ma­rroia paratu eta orain dauden edukiontzi urdinak eta horiak­ mantendu.

3. Atez ate errefusa eta hondakin organi­koak biltzea (sukaldatu nahiz sukaldatu gabeko janari soberakinak dira organikoak): kanpoan posteak egonen lirateke, eta etxe bakoitzean behar den kaxa edukiko lukete, batetik errefusa, eta bertzetik hondakin or­gani­koa biltzeko. Hortaz aparte, en­basea, papera eta beiraren edukion­tziak mantenduko lirateke. Kon­tro­laren aldetik, «ai­tzinekoa baino­ hobea» dela dio tek­nikariak, «bi gauza, errefu­sa eta organikoa, kontrolatu­ko lirate­kee­lako. Eta behar ez den zer­bait atera duenari ez liokete kaxa bilduko».

4. Hondakin organi­koak, errefusa, papera eta enbaseak atez ate biltzea: beira ez gainera­ko guztia atez ate bilduko­ litzateke, kanpoan dauden posteetan toka­tzen dena utzi beharko bailuke jendeak. «Hemen kontrola haundia izanen litza­teke», dio Elgorriagak.

Atez ateko aukeren ka­suan, organikoa as­tean­ bi aldiz guttienez bilduko litzateke, eta erre­fu­sa, enbasea eta papera astean behin. Asteko egun jakin bakoitzeko, hondakin mota bat atera­ beharko lukete herrita­rrek. Ai­pa­tze­koa da, bertzetik, he­rri hauetan, herritik aparte dauden etxe eta base­rrietan konpostaren aldeko apustua egin dutela. Lau aukera hauek he­rri­gu­nerako dira.­

Elgorriagaren irudi­ko, proposa­tu diren neurrien artean, «argi dago teknikoki atez atekoarekin bilduko­ dela­ gehien, kontrola haundia­goa izanen delako eta no­la­bait errateko, jendea be­­­­hartua egonen delako bereiztera. Baina bilduko­ denak gastua konpentsa­tzen duen ikusi behar da». Hasiera batean, sei herrie­tarako egin da proposamena edo ikerketa baina horrek ez du erran nahi errepidetik hurbil dauden bertze herrietan aukera hauek baztertuak direnik.

Proposatu diren neu­rrien artean deus erabaki­ aitzinetik, alternatiba bakoitzarekin zenbat bilduko litzatekeen eta zenbat kostako li­tzate­keen ikusteko azterketa egin dute, bideraga­rria izan daitekeen ala ez jaki­teko. Elgorriagak Hirusta Ingu­ru­men Hezkun­tza enpresaren laguntzarekin egin du lan hau eta emai­tzak ekainaren 5ean aurkeztu zituen Donez­teben udal ordezkarien aitzinean.

Proposamenak mahai gainean daudela, orain mankomunitate edo udal bakoi­tza­ri dagokio zein­ neurri komeni den eraba­kitzea. «Zonaldeka bakoi­tzak eraba­ki behar du berea, baina Baztan, Bor­tzi­riak eta Malerreka-Bertizaranan denen artean zerbait­ egiten saiatu behar genu­ke, bakoitza bere aldetik eginez gero, aunitz garestituko delakoz. Halere, erabaki politikoa da eta hor gu ez gara sartuko». Neu­rri berria noizko egonen den indarrean­ oraindik ez dakite, baina udal eta mankomunitate­ko ordezkariek uztailaren 4an eginen dute hurrengo bilera eta ordurako gaia sakonduta, udal eta mankomunitate bakoi­tzak solastutakoa paratuko du mahai gainean­.

Aukera edozein dela ere, «herritarrentzat aldaketa» izanen da Hiri Hondakinen Mankomunitateko teknikariaren irudiko­: «orain arte­ bakoi­tzak­ nahi due­nean bota izan du zaborra edu­kion­tzira. Bos­­ga­rren edukion­tzia­re­kin aldaketa ez da hain­ber­tze­rakoa izanen, nahi­ due­­nak eginen du eta na­hi­ ez duenak ez. Baina atez ateko sistema­rekin egun jakin ba­tean ate­ra­­ beharko­ dituzte hondakinak». He­rri­ tti­kie­tan propo­sa­tu­tako ere­dua­­re­kin ere, «ohiturak al­datu beharko­ direla» adie­razi du.

ESALDIA

«Teknikoki atez ate­koarekin bilduko da gehien, baina ikusi behar da bilduko denak gastua ­konpentsatzen duen»

Txomin ELGORRIAGA Hiri Hondakinen teknikaria

IKERKETA GASTUAK ETA BILKETA BIDERAGARRIAK DIREN IKUSTEKO

«Zaborra bereizteko lana etxean eginda, merkeago aterako zaigu»

«Ez birziklatzea birziklatzea baino garestiagoa izanen da». Hori ere nabarmendu digu Txomin Elgorriagak: «orain arte bezala segitzen badugu zabor tasak igoko dira». Katalunian, adibidez, zabortegian sartzen den Tona bakoitze­ko kobratu izan dutenaz gain, orain, 20 euroko kanona gehitu diote. Gaur egun, Iruñerriko zabortegian sartzen den Tona bakoitzeko 45 euro inguru ordaintzen dugu eta Katalunian bezala 20 euroko kanona paratuz gero, 65 euro izanen lirateke. Gipuzkoan, ordea, Tonako 143 euro ordaintzen dute. Nafarroan orain­dik ez dute erabaki, «baina ziur gaude garestituko dela, jendea birziklatzera behartzeko». Joan den urteko datuak adibide modura aipatu ditu Elgorriagak­: «iaz 10.300 Tona inguru bildu genituen guztira, horietatik 2.700 inguru selekti­boki bildutakoak izan ziren eta gainerako 7.600 Tonatik goiti edukiontzi berdeetakoak. Beraz, %70etik goiti Iruñerriko zabortegira joan zen eta Tonako ordaintzen den 45 euroko prezioa igotzen bada, eta horri 7.600 Tona biderkatuta, prezioa aunitz igoko da. Ez badugu deus egiten ere, aunitz garestituko da. Birziklatzen badugu bilketa zerbitzua garestiagoa izanen da, baina tratamendu plantan sar­tzeagatik tasa merkeagoa izanen da organikoa zabortegian sar­tzeko tasa baino. Bereizteko lana etxean hartzen badugu, merkeagao aterako zaigu, birzikla­tzen ez den zaborra hagitz garestia izanen baita».