Artilea lantzeagatik egin da ezagun Bitoriano Arzuaga urroztarra. 14 urterekin ikasi zuen haria egiten eta 87 urte bete berritan etxean ikasitakoari eusten dio. Ahari iletik abiatu eta haria egin ondotik, txanoak, txalekoak, zapinak, kuleroak, tangak, bularretakoak... Denetarik egiten du eta etxean zein azoketan saltzen ditu bere produktuak. Larunbat honetan, ekainak 16, Urrozen lehenbiziko aldiz eginen den Eskulagintza Egunean herriaren omenaldia jasoko du Arzuagak.
Noiz hasi zinen artilea lantzen?
14 urterekin hasi nintzen, amatxiri ikusita. Egunez etxetik kanpo aritzen nintzen lanean, eta amak egunez ilea harrotu eta prestatu egiten zidan nik gauez haria egiteko. 15-16 urte nituenean, bertze emakume batekin tratua egin nuen. Berak zapinak saltzen zituen eta nik haria egiteagatik zapin bakoitzeko hiru duro eta berak bertze hiru duro hartzeko tratua egin genuen. Urte batean 50 pare egin genituen. Soldaduskara joan arte, urtero aritu nintzen zapinak egiten eta soldaduskara joateko nik haria prestatu eta arrebak txaketa ere egin zidan. Garai hartan, barride batzuk ere lan horretan aritzen ziren eta elkarrekin aritzen ginen. Gero, haiek hemendik [Urroztik] joan ziren eta bakarrik gelditu nintzen. Handik goiti, lauzpabortz urtez arrunt gutti aritu nintzen haria egiten. Niretako arropa urtero egiten nuen, galtzerdiak eta txaketa, baina bertzeendako ez. Gerora berriz hasi nintzen. Behin, etxe batean peoi nengoela, txaketa egiteko haria ote nuen galdetu zidaten. Eta haria egin eta txaketa ere egin nien. Orduan, artilearekin egindako txaketa luxu bat izaten zen.
Nondik lortzen duzu artilea? Eta nola egiten duzu haria?
Arraioztik ekartzen dut ilea, eta ahariaren ilea izaten da, ardiarena baino hobea delako. Behin ekarrita, ileari zikina kentzen diot. Gero ur epelean eta xaboiarekin garbitu egiten dut. Espuma bezala harrotzen da ilea eta ondotik, pareta gainean paratzen dut idortzeko, eguzkitan. Horretarako eguraldi ona behar da, eguzkitsua. Ordu batzuren buruan buelta ematen diet eta arratsalde aldera bildu. Ilea garbia dagoenean haria egiten hasten naiz. Artile multzo bat hartu eta nire kasuan, ni ezkerra naizelako, mutur bat eskuineko eskumuturrean lotzen dut, eta bertzea txabila edo maratilari lotzen diot. Ezkerreko eskuarekin haria ateratzen joaten naiz. Haria egitetik akitzean, prest dago arropak orratzekin egiteko. Denbora gehiena haria egiten joaten da, baina ni ez naiz apuruan aritzen, lasai hartzen dut.
Noiz hasi zinen azoketara joaten?
Egun batean, soldaduskan elkarrekin ibili ginen Oizko lagun baten galtzerdiak ikusi zizkidan eta nork eginak ote ziren galdetu zidan. Neronek eginak zirela erran, eta haria nola egiten nuen galdetu zidan, maratilarekin ala rokarekin egiten ote nuen. Maratilarekin aritzen nintzela erran nionean Baigorrira eraman behar ninduela erran zidan, Nafarroaren Egunera. Eta huraxe izan zen nire lehenbiziko irteera, orain dela 30 bat urte. Haren ondotik, hurrengo ateraldia Leitzara egin nuen, eta han amerikano batek lau pare zapina erosi zizkidan, 3.000 pezetetan. Kontent etorri nintzen eta handik goiti kanpora ateratzen hasi nintzen. Lan honetan gelditu gabe, 30 urte baino gehiago daramazkit.
Azokek badute indarra oraindik?
Lehen gehiago saltzen zen, eta norabait joan aldiro dirua ere ematen ziguten. Orain, ordea, jendeak ez du lehen bezala zapinak erosteko ohiturarik eta zenbait tokitan lehen ematen zutena kendu dute. Baina ni edozein tokitara gustura joaten naiz. Normalean, Oizko Migel Urroz kutxaragilea eta Juan Pedro Goñi kaikuegilea elkarrekin joaten gara ferietara. Noizean behin etxera ere etortzen zaizkit erostera.
SALMENTAK BEHERA
«Lehen gehiago saltzen zen azoketan, eta norabait joan aldiro dirua ere ematen ziguten. Orain, ordea, jendeak ez du lehen bezala zapinak erosteko ohiturarik eta zenbait tokitan lehen ematen zutena ere kendu dute. Baina ni edozein tokitara gustura joaten naiz. Normalean, Oizko Migel Urroz kutxaragilea eta Juan Pedro Goñi kaikuegilea elkarrekin joaten gara ferietara».