Beran, garun-perlesia eta antzeko arazoak dituen jendearekin 1977tik ari dira lanean Uxanen. XXI. mende hasieran, okupazio zentro horren osagarri modura, gaitasuna zuten pertsonek lan egiteko eta bizitzeko zentru bana irekitzea zen Uxaneren helburua. Xede horiek betez, 2002an, Lesakako Enplegu Zentro Berezia inauguratu zen eta 2007tik Maddi Erresidentzian bizi dira 10 lagun.
Garun-perlesia eta antzeko aldaerak dituzten pertsonak laguntzeko Nafarroako Elkartea, Aspace Navarra, 1971ko apirilaren 14an sortu zen Iruñean.
Beran, 1977an sortu zen Uxane, Isabel Pardo arduradunak aipatu digunez. Garun-perlesia zutenen senideak mugitzen hasi ziren Gipuzkoako Aspacerekin lehenik, baina Nafarroako Gobernuak eskaintzen zituen laguntzak ezin zituzten eskuratu eta Nafarroako Aspacen sartu ziren, 1978tik aitzinera. Hasieran hezkuntza bereziko zentroa zen eta haur ttikiak izaten zituzten. Baina arazo hauek dituzten ikasleak ikastetxe arruntetan integratzeko legea egin zen 1989-90 ikasturtean eta orduan eskola publikora pasatu ziren eta Uxane okupazio zentro bihurtu zen.
Gaur egun, Berako Uxane Okupazio Zentroan hemezortzi lagun ari dira. Gehienek ez dute lanpostu arrunt batean aritzeko aukerarik, baina egunkari baten enkuadernazioak eta Alcorendako muntaia lanak egiten dituzte. Uxaneko helburuetako bat, etorkizunean Enplegu Zentro berezian sartzeko lan gaitasunak garatzea da, lan taldean aritzea, lanarekiko ardura, puntualitatea… Bertze helburu bat eguneroko bizitzan ezgaitasuna duten pertsonen autonomia sustatzea litzateke, eguneroko bizimoduan suertatzen diren zenbait egoera landuz, «sukaldaritza, ingurua garbi eta txukun mantentzeko aktibitateak, karrikan ibiltzeko gaitasuna lantzea… Azken helburua, beraien integrazio soziokulturala bultzatzea litzateke.«Horregatik zentroa herri erdigunean dago eta burutzen diren zenbait jarduera herriko hainbat instalazio erabiliz egiten dira, beti ere normalizazioa bilatuz». Honela, igeriketa Lesakako kiroldegian egiten dute, gimnasia Berakoan, antzerkia Berako Kultur Etxean, kultur jardueratan parte hartzen dute…
Maddi Erresidentzia etxebizitza funtzionala
2007an zabaldu zen Berako Maddi Erresidentzia etxebizitza funtzionalak hamar bizilagun ditu egun. Itziar Igoa zuzendariak aipatu digunez, «etxebizitza funtzionaltzat hartzen da urritasunak dituzten pertsonak elkarrekin bizi diren etxebizitza, harreman eta elkarbizitza dinamikak familia izaerakoak direnean». Maddi Berako herrigunean dago, Osasun Zentroaren gaineko bi pisuetan, «erabiltzaileen integrazioa herrian bultzatzeko. Zerbait behar dutenean dendara joaten ahal dira erostera. Hasieratik garbi zegoen ezin zela bazter batean edo auzo batean egin eta ikustezinak bihurtu», aipatu digu Igoak. Honela, eskualdean dauden baliabideekin koordinazioa eta laguntza errazten du, izan osasun-zerbitzuak, gizarte arlokoak, kultur jarduerak, aisialdikoak… 18 eta 65 urte arteko helduentzako 16 leku ditu Maddik, nahiz eta gaur egun 10 lagun bizi diren. Urteko 365 egunetan dago zabalik, zortzi langilerekin.
Berako Uxanen okupazioa eta Maddin etxebizitza baldin badute, Lesakako Enplegu Zentro berezian, brigadetan eta Lekarozko aterpetxean soldatapeko lanerako aukera dute bertze lanbideetan aritzeko zailtasunak izanen lituzketen 30 pertsonak. Aunitz gelditzen da egiteko, baina pertsona hauen oinarrizko premiak asetzen dira, modu honetan.
UXANE OKUPAZIO ZENTROTIK ABIATU ETA ASPACEK BAZTAN-BIDASOALDEAN ESKAINTZEN DITUEN BERTZE ZERBITZUAK
GARBIKETA-LOREZAINTZA BRIGADAK
Zortzi laguneko lan taldea ari da karrikak garbitzen eta lorezaintza zerbitzua eskaintzen
Garbiketa eta lorezaintza brigaden zerbitzua, 2005. urtean sortu zen. Garai hartan, Lesakako Enplegu Bereziko Zentroak kanpoko enpresetatik hartzen zituen zenbait lan egiteari utzi zion, bertako langile guztientzat lanik ez izatea bultzatuz. Beraz, Aspace irtenbideen bila hasi zen, eta Zerbitzu arloko zenbait lanetan hastea erabaki zuen. Horregatik, Berako eta Lesakako udaletxeek prestatutako zenbait lehiaketetan parte hartzen hasi zen, eta aipatutako urtean, lorezaintza eta garbiketa lanak egiteko kontratua eskuratu zuen. Orain, berdeguneak eta lorategiak mantentzea eta zuhaitzak kimatzeko lanak egiten ditu, baita kanposantuak mantentzea eta karrikak mantentzea ere. Honetaz gain, Arcelor Mittal lantegiko garbiketa, Funverako pasabideen garbiketa, Elizondo eta bertze zenbait herrietako mantenu eta lorezaintza eta norbanakoek eskatutako lorezaintza zein mantenu lanak egiten dituzte. Zortzi laguneko lantaldea da eta batek izan ezik, gainontzeko guztiek dute ezgaitasunen bat. Izan ere, zerbitzu honek bi helburu ditu: ez gaitasuna duten pertsonak enplegu normalizatu batean sartzea bideratu eta, bertzetik, karrikan lan egiten dutenez, gizarteak gai honekin duen sentsibilitatea handitzen du. Diru-laguntzaz gain, Maddi erresidentzia, Uxaneko obrak, nahiz brigadetako kamioia eta garajea erosteko Etxalarko Patxi Barandiaran Exkuturen aportazioa nahitaezkoa izan da. Laguntza eskertzeko, bere emazte zen Maddi Txoperenaren izena jarri zaio Erresidentziari.
LESAKAKO ENPLEGU ZENTRU BEREZIA
Hamar langile eta bi arduradun, ikuztegi industrialaren lanak egiten Lesakan
Lesakako Enplegu Zentro Berezia 2002ko ekainean inauguratu zen. 10 langile eta 2 arduradunekin hasi zen eta hamar urte beranduago ere plantilla bera dauka lanean. Baina izan da aldaketarik. Juanma Aranibar arduradunak aipatu digunez, «aldaketarik nabarmenena ibilgailuekin zerikusia zuten lanak egitetik, garbitegi edo ikuztegi batean lanean aritzea izan da. Hasiera batean autoen piezak egiten genituen, hainbat pieza montatzen eta modu horretako lanak egiten ziren. Gaur egun garbitegi batean gaude». Izan ere, zuzendaritzak ibilgailuen industriaren menpe ez egotea eta zerbitzuetako lan sektorera pasatzea erabaki zuen. «Gaur egun gauzak nola dauden ikusirik, erabaki zuzena hartu zela pentsatzen dugu», dio Aranibarrek.
Duela hiru urte, enplegu zentro bereziak krisialdi garrantsitsua pasa zuen, baina Nafarroako Gobernuaren laguntzarekin posible izan zen segitzea. Gaur egun ere, bertze esparruetan bezala, egoera ez da ona, baina oraingoz lanean segitzen dute. Langileek aunitz baloratzen dute bere lana, «bakoitzaren ahalmena eta trebetasunera egokitzen saiatzen baikara –aipatu digu arduradunak–. Lana egin eta diru-saria lortzea nornahirentzat garrantzitsua baldin bada, ezintasuna daukan pertsonentzat oraindik garrantzitsuagoa da. Horrek, independentzia ekonomikoa emateaz gain, gizarteratzen laguntzan baitie gure langileei». Bezeroen aldetik ere, orain arte ez dutela kexarik eduki jakinarazi digu Aranibarrek, «eta horrela segitu nahi genuke».
LEKAROZKO BAZTAN ATERPETXEA
130 lagunendako aterpea eskaintzen duen eraikinean hogei langile ari dira Lekarozen
Nafarroako Kirol eta Gaztediaren Institutuak eta Aspacek 2003ko maiatzaren 2an sinatutako kontratuaz geroztik, azken erakunde honek kudeatzen du Lekarozko Kolegioan dagoen gazteen aterpea. Aspace izan zen, hain zuzen, lehiaketa irabazi zuen enpresa. 16 lagunekin hasi ziren lanean orduan, baina Patxi Zamora arduradunak aipatu digunez, «gaur egun 20 lagun ari gara eta hiru sukaldarietatik bi eta zuzendaria izan ezik, gainerako guztiek badaukagu ezintasunen bat, ez halabeharrez garun-perlesia, baina bai bertze lanetan aritzeko zailtasunak». Hortaz, Enplegu zentro berezia da Lekarozkoa ere. 130 lagunendako aterpea eskaintzen da Lekarozen, jangela, kafetegia, 45 metro koadroko logelak sei ohatzerekin baita bainugela duten logela bikoitzak ere. Gainera, aterpeaz gain, Balleko Etxeko, udal liburutegiko, kultur etxeko eta komuna publikoetako garbiketa lanak egiten dituzte. Gazteen Aterpetxea izan arren, nahi duen orok badu lekua, eta «familiak, errugbi taldeak, ikasbidaietako ikasleak, denetarik izaten dugu, Errealeko jubenilak ere izan ditugu udan, aurredenboraldia prestatzen», dio Zamorak. Okupaziorik handiena uztaila eta abuztuan izaten dute, «baita Aste Santuan eta udaberrian egiten den Aste Berdean ere», Ana Rivas zuzendariak jakinarazi digunez. Garai batean Iruñaldeko langileak ere aritu ziren Lekarozko aterpetxeko enplegu zentro berezian, baina «gaur egun guztiak Baztan aldekoak» direla aipatu digu Patxi Zamorak.