«Ezin dugu min gehiago jasan, saharar herriak borrokan segitu behar du»

Aljeriako Tindouf eskualdeko desertuan dagoen errefuxiatuen kanpamentua utzi, eta due­­la bortz urte etorri zen Nafaa Salem (Sa­ha­ra, 43 urte) Doneztebera. Saharaztan elkartearen Udako oporrak bakean proiektuarekin, bere ala­betako bat udan etxean hartu izan du ha­rrera familia batek eta familia horren bidez ai­l­­egatu zen gure artera, gaixorik duen alaba bat hemen sendatzeko itxaropenez. Sen­da­tze prozesua luzerako izan daitekeenez, lana bilatu eta hemen gelditzea erabaki du. Gaur egun, emaztea eta bortz alabekin bizi da.

Zein egoeratan daude Sahara okupatuan?

Izenak nahikoa erra­ten du. Ez dute eskubide politiko eta zibi­lik. Zanpatuak bizi dira, aska­tasu­nik­ gabe eta lan eta etxe­bizitza duin bat lor­tzen az­kenak dira. Komu­nika­bideek ez dute­ sarbi­de­rik, baina han izan direnek kartzela dela diote.

Eta kanpamentuetan?

Saharako errefuxiatuak joan arte hor ez zen inor bizi, indigenentzako ezi­nez­koa zelako. Baina sahararrak behartuak zeu­den. 1975ean Espainiak Men­debalde­ko Sahara Ma­roko eta Mauritaniari utzi zienetik, nazioarteko laguntza humanitarioei esker bizi dira. Erakunde aktiboak ba­dira Europan, baina Marokok, Frantziaren babesarekin, Saharak Europa­rengandik lor­tzen duen la­­guntza geldiarazi nahi du. Aldi berean, Fronte Po­lisarioa ahal den guztia egiten ari da baldin­tza horie­tan bizi­tzeko gu­ttieneko bat izan dezaten. Ahalik eta ge­hien ja­­san behar dugu, helburua lortu ahal izateko: independe­ntzia.

Zertan ari da Espainia?

Espainia ofizala desespe­ra­garria da. Es­painiar herria, aldiz, ber­­­tzelakoa da, eta beraien la­guntza­ri esker biziraun dugu. 1975­­era ar­te Es­pai­­nia­­ko okupazioaren menpe ia ehun ur­te bazi­tuen Saha­rak, eta horietatik 30 urte­ Espainiako probin­tzia gisa. 1975ean, Fronte Polisarioaren eta Nazio Batuen presioarekin, errefe­ren­du­­ma antolatu nahi izan zen, espai­niar hiritar ala independente izan nahi genuen gal­de­tuz. Baina bat batean, Espainiak akordioa sinatu zuen Maroko eta Mau­ri­ta­nia­re­kin Mendebaldeko Saha­ra beraiei uzteko. 1975­eko akordioak deklaratu gabeko alderdia du se­kre­tuan, eko­no­mi­­koa. Urte lu­zez bo­rro­ka­­tu­ ondotik, Mau­rita­niak amore­ eman zuen, baina­ Marokok ez.

1991n kon­pon­­bide baketsurako su-etena hi­tzartu zuten bi aldeek...

Alde aunitz daude. Batetik, Nazioarteko Komuni­tateak ez du nahikoa egin. Irakek Kuwait hartu zuenean, bi egunez arazoa ko­npondu zen eta hemen ia 200 urte badira antzeko kasua konpondu ezinik. Bigarren aldea Espainia da. Nazioar­teko legearen arabe­ra, lurraren arduradun administratiboa izaten segi­tzen­ du bai­na eskuak gar­bitu ber­tzerik ez ditu egin. Espainiak lehen­bailehen konpondu behar du Sahararekin egin zuen traizio historikoa. Guttienez, Maro­kori armak ez sal­tzeko, Sahara­ko baliabide natu­ralak ez ustiatzeko eta etsaia­ ez babeste­ko eskatzen diogu. Eta alderantziz egiten du. Hirugarren frentea gu gero­ne gara. Faktore­ aunitz izan ditugu aurka baina herriaren borroka ai­patze­koa da. Gure lurraldeko zati haundi bat liberatzea lortu dugu AEB, Fran­­tzia, Espainia eta Arabiar herrialdeen babesa duen Marokoren aurka. Marokorekin su-etena ere sinatu zen 1991n eta hurrengo puntua erre­feren­du­ma zen: sahararrak ala marokoarrak izan nahi dugun. Baina ez da egin. Fronte Polisa­rioak aukera bat baino gehiago eman­ dizkio Ma­rokori­: era­­­­­bateko inte­gra­zioa, independen­tzia edo auto­nomia eta azkenaren alde egin du. Baina monarkia abso­lu­tuaren barne, autonomia infernua da.

Beraz, zein da bidea?

Negoziatzeko nahikoa den­­­bora pasatu da eta ez da deus ere egin. Ge­hie­non ustez, zerbait egiteko or­dua da. 1975­ean, Maroko sa­hara­rrak bonbardatzen hasi zenean, Na­zioarte­ko Komuni­ta­teak ez zuen deus erran. Eta guri, zan­pa­tuoi, zerbait egitea tokatu zaigunean, terroristak garela erra­ten digute. Armekin oku­patu gintuzten, erdiak hil zituzten, milaka umezurtz utzi, milaka ezindu... Ezin dugu min gehiago ja­­san. Saha­rar he­rriak armak hartu be­har ditu­ eta borro­kan se­gi­­tu.

SAHARAR HERRIA BANATUA

«Sahararrak lau zatitan banatuta gaude. Ba­tzuk Maroko­ren men­pe Sahara okupatuan; bertze zati bat li­be­ra­tutako eremuetan; Ma­ro­koren inbasioetatik ihes egin zu­tenak erre­fuxiatuen kanpamentuetan daude; eta lau­garren zatia, kanpoan»

ALDARRIKAPEN EGUNA

Otsailaren 27a Saha­rar Errepublika Arabiar De­mokra­ti­koaren al­da­rrikapen eguna denez, hilaren 24an ekitaldiak antolatu ditu Saharaz­tanek Sunbi­llan.