Bost laguneko talde bat formatu da Herriko Etxerako, beren ordezkoekin; hamar-hamaika lagun, denetara. Bost horietan boto gehien biltzen dituena izanen da alkate. Orain arteko alkatea, Pedro Urrutia, ez da presentatu; urte sail bat egin du Koskorrengo Perikok alkate, 32 bai. Hala, oraingo aldian, beste alkate bat izanen dugu; honako hauetakoren bat, hain zuzen: Matxingo Julian, Mantxengo Jazinto, Apezengo Joxeluix, Arretxeko Mikel edo Olasoko Xabier. Lehen biak aurretik izanak dira zinegotzi. Orduan, aldi honetan, eskarmentua duen jendea eta jende gaztea nahasian aurkeztu da. Ondoko koadroan, don Tomas zenak Artzai Deia-rako egindako zerrenda bat dago, XX. gizaldian izandako alkateena (azken bi agintaldiak aparte gehituak daude).
Parlamenturakoa
Labur esanda, legeak egiteko balio du parlamentuak. Orain dela 1.000 urte inguru (pentsa ezazue, ordurako) bazuen parlamentu gisako bat Nafarroak: Gorteak. Garai hartan eratu zen Nafarroako Estatua, Europako lehenetakoa. Duela ia 500 urte, mendean hartu zuen Gaztelak; lurrak galduz joan zen urtez urte, baita Malerrekan ere: Mendaurko ondoan, Makilipurdin izaten zen dorreaz jabetu ziren kastillanoak, 1522ko martxoaren 14an; hala heldu da agiri zaharretan. Gerora, Espainia formatu zen Gaztelaren konkista haietatik.
Herri bat, ordea, ezin da kolpetik erabat mendean hartu, eta, geroztik, gure lege sistema moldatuz joan dira, gure herri eskubideak eta izatea kenduz-kenduz (legeak, zergak, foruak, hizkuntza...). Gaur den egunean, parlamentu edo legebiltzar bat dauka Nafarroa Garaiak, eta beste bat daukate Araba, Bizkai eta Gipuzkoak. Frantziaren mende gelditu baitziren Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa, beste sistema bat daukate haiek. Orduan, esan daiteke, labur eta sinple, batez ere bi aukera daudela botoa emateko orduan parlamentuan: Espainiaren aldeko alderdiak eta Euskal Herriaren aldekoak), edo, beste modu batera esanda, Nafarroa erabat bereganatzearen aldekoak eta Nafarroa bere buruaren jabe egitearen aldekoak. Eta beste gainerako zurrunbiloa bi indar horien barrenean gertatzen da.