Lan arloko berri beltzekin joan zen 2009. urtea. Errate baterako, abenduaren 31n sekula baino langabetu gehiagok emana zuten izena Doneztebeko Enplegu Bulegoan (1.114), bi urte lehenagoko kopurua (598) kasik bikoiztuz. Urte berria ere beltz hasi da, Nafarroako Gobernuak Funveran 47 kaleratze baimendu ditu eta gainerako langileek 117 eguneko suspentsio EREa izanen lukete.
Baztan-Bidasoaldeko alkate eta zinegotziek abenduaren 26an ELA eta LABek Etorkizun duin baten alde, Baztan-Bidasoa bizirik lelopean deitutako manifestazioarekin bat egiteko agirian garbi zioten: «Funvera enpresa laborategi moduko bat izanen da Bortzirietan eta atzetik etorriko diren enpresak intentzio berdinak izaten ahal dituzte». Nafarroako Gobernuak enpresa horretan 47 langile karrikaratzeko baimena eman zuen ilbeltzaren 4an eta lantegian geldituko diren 86 langileek 117 eguneko suspentsio EREa izanen dute. Erabaki honekin konforme ez eta abenduaren 2an hasitako mugagabeko grebarekin segitzen dute Funverako langileek. Honek erakus dezake inguruko lantegi handienetan zer datorren, «bidea irekitzen du eta kontagio-efektua eragin dezake», ELAko Jose Mari Arribillagaren erranetan, nahiz eta itxura batean, Lesakako Arcelor lantegian oraindik inon ageri ez diren inbertsioak eginen diren, Bidasoa Planaren baitan. Zenbakiak hor daude: 20.000 bizilagun inguruko eremuan 7.500 lagunek osatzen dute populazio aktiboa, 2.000 langile EREetan murgilduak daude eta 1.114 langabezian. Baina Funverako langileek gogorarazi duten moduan, zenbaki huts eta hotzen gibelean pertsonak eta familiak daude. EREan dauden langileak ez dira langabetutzat jotzen, baina langabezia-saritik kobratzen dute soldata. Eta langabezia-saria lan egindako urteen arabera kobratzen da, bi urtez gehienez.
Doneztebeko Enplegu Bulegotik jakinarazitakoaren arabera, joan den urteko abuztuan eskualdeko 70 lagun langabezi-saria bukatutakoan ematen den hileko 420 euroak kobratzen ari ziren dagoeneko. Kopuru hori bikoiztu egin da urte hasiera honetan eta 170 bat langabe ari dira subsidio hori kobratzen. Familiako zama edo adinaren arabera, bertze subsidio mota batzuk ere kobratzen ahal dituzte langabeek.
Condesa taldeko Zalain Transformados lantegian ere, iaz bezala, Enplegu Erregulazio Espedientea ezarri nahi dute langileen oniritzirik gabe, «ez baitu inolako osagarririk ezta tranparentzia konpromisorik ere». 2005ean 440 langile ari ziren Zalainen, horietatik 120 ebentualak. Orain 299 ari dira. Funveran ere 202 langile zituzten 2008an, 148 iaz eta kaleratzeak gauzatuz gero, 86tan geldituko dira aurten.
Enpresak itxi edo langile guttiagorekin
Bi lantegi hauek dira gaur egun egoera gordinena dutena, baina Joxe Mari Arribillagari, 140 langile inguru dituen Saverak ere kezka eragiten dio, «hor ere EREekin dabiltza eta Txinan eta Brasilen lan bera egiten duten lantegiak daude».
Gogoratu behar da iaz zenbait lantegi itxi zirela. Aranoko Heineken izan zen handiena, 82 langilerekin, baina Bortzirietan, 40 bat langile zituzten eraikuntza arloko Bordamine eta Bikain eta Irigoien zerrategia ere itxi egin ziren. Izan ere, Sakanaren ondotik, gure inguru hau da Nafarroan krisiak bortitzen jo duen eskualdea. Langile guttiagorekin funtzionatzen ari dira lantegi gehienak, sindikatuek emandako datuen arabera. Eskualdeko enpresarik handienak, Arcelor-Mittalek, 730 langile zituen Legasan eta Lesakan 2006an eta orain 620 ditu. Garairik onenetan 1.500 langile izan zituen Leitzako Sarriopapel enpresak kasik ehun langile galdu ditu 2000. urtetik (455 langile) 2010era (360).
Enpresa ertain eta txikietan ere somatzen ari da jautsiera. Berako Composites Gureak 60 langile zituen 2004an eta 32 ditu urte hasiera honetan.Berako Alpha Ibericak 24 langile ditu orain eta 34 zituen 2008an. Electricidad Ayala enpresak 9 langile zituen 2008an eta bakarra 2010ean.
Sindikatuen kezka
LABeko Koldo Saenzen arabera, «eskualdeko errealitate ekonomikoa arriskuan dago, orain arte ezagutu dugun industria-sarea suntsitzen ari dira, zerbitzuetan oinarritutako ekonomia sustatzeko. Honek gure iritziz eskualdearen heriotza ekarriko luke, hainbat langilek kanpora joan beharko luketeelako eta herriak bizirik gabe geldituko liratekeelako ciudad dormitorioen fenomenoa areagotuz».
UGTko Joaquin Bengoetxeak, Bidasoa Planaren barnean Arcelorrerako aurreikusia dagoen inbertsioan jarria du lan egoera hobetzeko itxaropena, «gaur egun beltz» dagoela aipatu baitigu. Arcelorrek Lesakan egiteko dituen inbertsioak epeka gauzatzekoak direla ere adierazi digu Bengoetxeak, eta «epe horiek lehenbailehen gauzatzen joatea» izan beharko du sindikatuen zeregina. Alde horretatik, ELAko Joxe Mari Arribillagak aipatu digunez, «gauzak mantso doaz eta Lesakako lantegian oraindik lanez murritz dabiltza, kezkatuak daude».
LANGABETUAK
Arano 7
Arantza 19
Areso 7
Baztan 282
Beintza-Labaien 7
Bera 138
Bertizarana 42
Donamaria 14
Doneztebe 85
Elgorriaga 8
Eratsun 10
Etxalar 31
Ezkurra 6
Goizueta 35
Igantzi 23
Ituren 21
Leitza 119
Lesaka 111
Oitz 11
Saldias 4
Sunbilla 34
Urdazubi 13
Urrotz 4
Zubieta 12
Zugarramurdi 10
(1) 2009ko azaroko datuak
Joxe Mari ARRIBILLAGA - ELA
«Funveran gertatu dena ikusita urte hasiera beltza dator, hori bistakoa da. Beharbada ekain aldera edo udako oporraldiaren ondotik ikusten hasiko gara nolako etorkizuna duen Bidasoaldeak»
Koldo SAENZ - LAB
«Patronala eta Gobernuak krisiaz aprobetxatzen ari dira langileriaren eskubideak suntsitu eta beraien interesak inposatzeko, negozioa egiten segitu eta langileria ahal bezain bertze estutzeko»
Joaquin BENGOETXEA - UGT
«Metal arloan egoera ez da batere ona, baina itxaropena dugu Bidasoa Planak Arcelor lantegian ekarriko dituen inbertsioekin. Horiek lehenbailehen
gauzatzeko lan egin beharko dugu»
ENPLEGU ERREGULAZIOA
39 LANTEGITAN eman dira EREak 2009 urtean (29 aldi baterako eta 10 ixteko)
1.728LANGILERI eragin zieten Enplegu Erregulazio Espediente horiek iaz. 222 langilek lanpostua galdu zuten.