Nafarroako Gobernuak jakinarazi berri du 2001-03 Hirurteko Leku Azpiegitura plangintzaren barnean banatuko dituen diruen berri. Eskualdeari dagokionez 1.050.105.000 pezetako inbertsioak onartu dira, 1997-99 aitzineko Planean baino 540 milioi terdi gutiago. Nafarroa osoan berriz, 24.617 milioiko inbertsioa eginen da, azken Planean 15.722 milioikoa bertzerik ez zenean. Beraz, Nafarroa osoan 9.000 milioi gehiago banatu baldin badira ere, inguru honetako udal eta mankomunitateek %35 gutiago izanen dute azpiegitura lanetan inbertitzeko.
Beti gertatzen den bezala, Nafarroako Gobernuak Hirurteko Azpiegitura Plangintzan onartutako lanek era guzietako balorazioak sortu dituzte inguruko udal ordezkarien artean: Badaude arras kontent daudenak, eskatutako lan gehienek Iruñetik laguntza jaso dutelakoz; hain kontent ez daudenak eta baita erabat haserre daudenak ere topatzen ahal dira, eskatutako lanetatik pizar batzuk bakarrik onartu direlakoz edo bakar bat ere ez.
Kontuak kontu datu bat azpimarratzen ahal da. 2001-2003 Planean, 1997-99 Planarekin konparatuz, %64 diru gehiago banatu du Nafarroako Gobernuak, baina gure eskualdeari %35 guttiago egokitu zaio. Datu horrek arrenkura sortu du inguru honetako alkate batzuetan, herrietako premiak baino gehiago kriterio politikoak kontuan hartu direla uste dutelakoz. Josu Goia Berako alkatearen ustez, «inguru hau beti zigortzen dute diru banaketan. Berako Udaletxeko lokalak hirugarren mundukoak dira, itxasurekin, kalefakziorik gabe, komuna bakarrarekin eta ez dugu laguntzarik jaso. Plaza ere hagitz hondatua dago eta auzoetako argiak behar beharrezkoak dira. Horretatik deus ez digute eman. Nafarroako Gobernuak badu dirua bide-seinaleak erdara hutsean paratzeko, baina ez guri laguntzeko». Beran bezalaxe, bertze herri gehienetan lan aunitz egiteko dirulaguntzarik gabe gelditu dira.
Diru-banaketa sistema aldatu behar dela uste dute alkate gehienek
Miguel Mari Irigoien, Etxalarko alkatearen ustez, diru-banaketa sistema aldatu beharko litzateke, «herri bakoitzak dituen biztanle kopurua kontuan hartuz».
Iritzi beretsukoa da Josu Goia: «Europan, biztanle bakoitzak zergetan ordaintzen duenaren %14 bueltatzen zaie udaletxeei azpiegitura lanetareko, Euskadiko Autonomi Elkartean %8 eta Nafarroan %4 bakarrik eta poliki-poliki jausten ari da. Udalok independentzia galtzen ari gara. Sistema aldatzen ez bada miseria gorrian segituko dugu eta lanak laguntzarik gabe egin beharko ditugu, baina Herriko Etxeen posibilidadeak ez dira haundiak».
Donezteben ere laguntzarik gabe ekinen diote Osasun Zentroaren urbanizazio lanari. «Nahitanahiez egin beharreko lana da eta aurrekontu ttikikoa denez, geronek eginen dugu» dio Miguel San Miguel alkateak. Halere, oraingo planean ez zuen proiektu aunitz sartu Udalak, 1993tik honat 505 milioi jaso baititu Azpiegitura planetan. San Miguelen ustez ere sistema aldatu egin beharko litzateke: «Aitzinetik jakin lanak egiteko zenbat diru daukagun eta, horren arabera, urtero-urtero planifikazioa egin. Bertzenaz, loteria bezalakoa da hau. Bonboan lanak sartu eta zurea ateratzen bada, ederki!».
Inguru honi dagokion dirutik, erdia baino dexente gehiago Baztanek jaso du, 650 milioi. Biztanle kopuru haundiagoa duen Bortzirietan, aldiz, 94 milioi bertzerik ez dira jaso. Urdazubik bakarrik jaso duena baino 5 milioi eskas gehiago. Nafarroa osoan eskatutako hiru lanetik bateri bakarrik eman omen zaio laguntza. Bortzirietan, lanen %7,5ak bakar-bakarrik jaso du dirulaguntza.
Lesakak, errate baterako, 759 milioi pezetako inbertsioak eskatu zituen eta ez du pezetarik jasoko. Jose Luis Etxegarai alkateak azalpenak eskatu dizkio Nafarroako Gobernuari. Aitzineko Planean diru aunitz jaso zuela –eskatutako lan guziak onartu baitziren– eta herria ongi hornitua dagoela izan da Iruñetik jaso den erantzuna. Dena den, Etxegaraien ustez, «sistema ongi erabiliz gero, justuena da: biztanle kopurua baloratzen dute, baita diseminazioa (non bizi den jendea), ondasun ekonomikoa eta aitzineko urteetan herriak izan dituen laguntzak ere. Datu horiek denak ordenagailuan sartu eta emaitza xuxen-xuxen emanen luke, baina ordenagailuan sartzen diren datuak manejatuak izaten ahal dira. Horren beldurra dut».
Diru banaketa sistemaz gain, bertzelako arrenkurarik ere badute gure herrietan. Iturenen, adibidez, eskatutako 214 milioietatik 23 bertzerik ez dituzte eman. Baina, gainera, Ameztiako bidearen moldaketen lehen faserako 16 milioiak 2003. urtean emanen ditu Nafarroako Gobernuak, lan hori premiazkoa zela behin eta berriz adierazi arren. Iturengo Udalak bilera egitea eskatu dio Leku Administrazioko zuzendariari, arazoa moldatzeko.
Ez da aldaketa handirik izanen, baina zerbait bai
Hirurteko Azpiegitura Planaren berri Nafarroako Aldizkari Ofizialean agertu arte ez da behin betirakoz onartuko, baina normalean hagitz aldaketa gutti izaten dira. Dena den, beti bada aukeraren bat. Jose Luis Etxegarai, Lesakako alkateak dioenez, «plan honetan %10 oraindik partitu gabe gelditu da eta ez gara geldirik egonen. Herri batzuk lortutako lanak ez dituzte egiten eta ordezko lanak sartzen dituzte orduan». Beraz, Iruñera begira segitu beharko dute lanek beraien lanei ekiteko.
SARTU EZ DIREN LANAK
ARANO
Herriko Etxea moldatzea 18.327.000 pta
Kanposantua haunditzea 24.920.000 pta
ARANTZA
Herriko Etxeko lehen solairua moldatu eta teilatua berritzea 34.977.000 pta(1)
Baserrietako bideak moldatzea 24.720.000 pta
Herriko karriken zolaberritzea 9.911.000 pta
ARESO
Filipeborda eta Iruñegi arteko pista moldatu 16.000.000 pta
Argiteri publikoa hobetu 2.700.000 pta
Herriko Etxeko leihoak eta leihatilak aldatu 2.300.000 pta
Baserrietan argiak jarri 30.000.000 pta
Labaderoa eta ingurua txukundu 4.800.000 pta
BAZTAN
Elizondoko Herriko Etxea moldatzea
Azpilkueta, Almandoz, Ziga, Irurita eta Arraiozko kanposainduak
Herri guzietan argi batzuk paratzea
Herrietako bideak moldatzea
BEINTZA-LABAIEN
Karrikak zolaberritzea 55.435.000 pta
Egoburuko bidea zolaberritzea 32.177.000 pta
BERA
Herriko Etxearen moldatze lanak 70.000.000 pta
Herriko Etxeko plaza moldatzea 15.000.000 pta
Itzea karrikaren moldatzea 3.000.000 pta
Ugalzubia karrika moldatzea 2.500.000 pta
Legia karrika moldatzea 4.000.000 pta
Zubixabal zubia moldatzea 1.000.000 pta
San Migel zubiko bidea 2.000.000 pta
BERTIZARANA
Legasan karrika baten urbanizazio lanak 8.503.000 pta
Legasan espaloia egitea 1.233.000 pta
Narbarte eta Legasako saneamendu lanak
DONAMARIA
Elizako eta Agerreko karrikak zolaberritzea 13.716.000 pta
Gazteluko kanposantuko bidea eta Pagoleko bide gurutzeraino zolaberritu 27.100.000 pta
DONEZTEBE
Osasun Zentroko urbanizazio lanak 4.000.000 pta
Donamariako errepidearen elektrifikazioa 5.000.000 pta
ELGORRIAGA
Balnearioko bide bat egitea 50.000.000 pta
ERATSUN
Herrian zolaberritze lanak eta bi bide ormigoiztatu 16.000.000 pta
Asura baserrira argia eramatea 3.500.000 pta
ETXALAR
Herriko karrikak zolaberritzeko lanak 20.000.000 pta
Aparkaleku berria zolaberritzeko lanak 4.500.000 pta
GOIZUETA
Udaletxea moldatzea 38.717.000 pta
Baserrietako bideak moldatzea 22.680.000 pta
Argiteri publikoa 6.649.000 pta
Zolaberritze lanak 10.438.000 pta
IGANTZI
Herriko Etxe ondoan aparkalekua egitea 6.929.000 pta
Eskolzahar etxean udal bulegoak eta artxiboa egin 28.526.000 pta
Iturri berria hartu eta ur-zikinen sarea berritu 100.663.000 pta
Baserrietako bideak moldatu 47.868.000 pta
ITUREN
Aurtizko transformazio zentrua lekuz aldatzea 6.380.000 pta
Erreserbako transformadorea erostea 2.146.000 pta
Lasagako argindar sarea konpontzea 1.856.000 pta
Aurtizko ur-garbi eta zikinen sareak 41.064.000 pta
Aurtizko zolaberritze lanak 77.904.000 pta
Kontsejo karrikako ur-garbi eta zikinen sareak 31.260.000 pta
Kontsejo karrikako zolaberritze lanak 22.259.000 pta
Herriko bi karriketako ur-garbi eta zikinen sareak 4.170.000 pta
Herriko bi karriketako zolaberritze lanak 4.238.000 pta
LEITZA
Patxi Arrazola kaleko urbanizazioa, ur-garbi eta zikinen sareak 70.000.000 pta
Patxi Arrazola kaleko zolaberritze lanak 53.000.000 pta
Sakulu auzoko bidea moldatzea 19.500.000 pta
LESAKA
Herrigunean argi berriak paratzea 41.315.000 pta
Herrigunea zolaberritzea 194.351.000 pta
Nabaz auzoko bidearen zati bat moldatzea 18.356.000 pta
Izotzaldea auzoko bideak moldatzea 217.649.000 pta
Otsango auzoko hegoaldeko saneamendua 82.287.000 pta
Ur zikinen sarea hiru lekuetan berritzea 205.665.000 pta
SALDIAS
Herrian zolaberritze lanak egitea 2.000.000 pta
Saldias eta Labaiengo Urrutina inguruko ur-hornidura sarea 75.000.000 pta
URDAZUBI
Baserrietako bideak moldatzea 24.747.000 pta
Alkerdi eta Telleria auzoetako saneamendu sarea 53.290.000 pta
Herriko Etxearen teilatua moldatu eta kalefakzioa jartzea
eta lokal bat zerbitzu publikoak eskaintzeko moldatzea 13.420.000 pta
Argiteria moldatu 26.274.000 pta
Iturburutik Maitenearako karrika zolaberritzea 7.253.000 pta
URROTZ
Herriko ur-garbi eta zikinen sarea berritzea 23.561.000 pta
Herriko zolaberritze lanak 24.978.000 pta
ZUBIETA
Baserrietako bideak zolaberritzea 35.601.000 pta
Ibarreneko bidea zolaberritzea 3.653.000 pta
Hualdea etxea berritu eta museoa egitea 34.493.000 pta
Errotan aparkalekua egitea 1.725.000 pta
ZUGARRAMURDI
Bide baten zolaberritzea 12.563.000 pta
Herriguneko argiteria 5.664.000 pta
Saneamendu kolektoreak eta ur-zikinak ateratzeko bonba 38.057.000 pta
(1) Arantzako Herriko Etxearen teilatua berritzea 2000. urteko Planean onartua da.