Euskal Herriko historialarien hirugarren biltzar honetako lehenbiziko jardunaldia Arrasaten (Gipuzkoa) eginen da irailaren 7an eta azkena bederatzi egun beranduago Iruñean. Tartean, Leitzan eta Agoitzen izanen dira, hilaren 8 eta 14an. Leitzako kasuan, Nafarroa eta Gaztelako erresumen lurraldeen zatiketa landuko dute, inguru honetan zegoen gaizkileen mugari arreta berezia paratuz. Konkistak gaurko egunean zer ondorio izan dituen aztertu nahi dute, jendea konturatzeko ez dela iraganeko datu bat, baizik eta gugan eta gure gizartean ondorioa izan duela. Angel Rekalde Nabarralde Elakrteko koordinatzaileak aipatu digunez, 1200 eta 1512. urteen artean muga-lerro horretan izan ziren gertakari eta gehiegikeriak errepasatuko dituzte Leitzako konferentzian. «Erdi Aroko muga hura, gerrako muga hura, zauri bat izan da, banaketa eragin du gaur egunera arte eta antzinako euskal gizartearen zatiketa sortu du». Rekaldek dioenez, «Gaztelak muga hori erabili zuen lehenik independiente izaten segitzen zuen Nafarroari egurra emateko eta beste aldetik, etsaitasuna sortu zuen. Horrelako estrategiarekin zatitzea bilatu zuen eta identitate ezberdinak bultzatzea: gipuzkoarrak nafarren etsai gisa agertzea eta nafarrentzat ere gipuzkoarrak deabrua bezala agertzea. Etsaien logika garatu eta ideologikoki garatu zen eta zoritxarrez, gaur egun ere somatzen da hori».
Leitzako programa
10:00etan akreditazioa eta materialen banaketa egin ondotik, 10:30ean aurkezpena eginen da eta 10:45etik 13:00etara hitzaldiak eskainiko dituzte Luis Mari Martinez Garatek (La partición territorial: fraccionamiento del sujeto histórico), Beñi Agirrek (Bi erresuma zaharren muga berriko gaizkileak) eta Floren Aoizek (Konkista bedeinkatua versus baskongado madarikatuak. 1512ko konkistaren inguruko errelato españolistaren kontraesanak). Martxelo Otamendi Berriako zuzendariak eta Paulo Iztueta soziologoak ere parte hartuko dute 10:00etatik 14:00etara Leitzako zineman eginen den jardunaldian.