«Zenbat eta teknologia gehiago, gizakia orduan eta baldarragoa da»

Gizakiaren jokaeraren eta garunaren arteko harremana ikertzen duen zientziaren adarra da neuropsikologia eta mundu hortan dihardu Jabier Tirapu Ustarroz (Leitza, 50 urte) neuropsikologoak azken 20 urteotan. Berriki, egin duen lanaren aitorpen gisa, Neuropsikologia Partzuergo Nazionalak (CNC) ematen duen Neurozientzia Klinikoa Saria jaso du. Ubarmin klinikan egiten du lan eta Argibide Fundazioko kidea ere bada. 150 argitalpen baino gehiago eginak ditu, baita liburuak kaleratu ere.

Nola lan egiten du garu­nak?

Zertarako den, horren ara­­berakoa da. Sagar bat eza­gutzen dugunean, garondoaren inguruan neurona batzuk aktibatzen di­ra. Ez dugu begiekin ikusten, garondoarekin baizik. Neurona jakin ba­tzuk aktibatzen dira, horiek eta ez beste ba­tzuk aktibatuta daudenean, sagarraren propie­ta­tea­ri­­ dagozkiola esaten digu­ garunak. Hortaz apar­te, benetan gizakiago egiten gaituena eta gu­re garuna­ gero eta kon­ple­xua­go egiten duena, ez da en­tzun, ikusi edo usaintzeko gaitasun ge­hia­go izatea, baizik eta garu­ne­ko eremu guztiak abiadu­ra haundian lotzeko duen gaitasuna. Ondorioz, jokaera konplikatuagoak sortzen dira. Gure garunak horixe­ du beste espe­ziekin alde­ratuz.

Garunak gaizki funtzionatzeak zein ondorio izan ditzake?

Asko, demen­tzia bezalako ondorio neurologikoak, eta arazo men­ta­lak ere garu­naren fun­tzio­namen­duko lesioak dira: es­kizofre­nia, depresioa, an­tsie­ta­tea, estresa...­

Pertsonaren izaera ere alda daiteke?

Bai. Jarrera, pentsamendu edo sentimendu aldaketak, garu­naren zirkuituko arazoen on­dorio dira. Halakoetan, me­­­di­ka­zioa eman ohi da, eta gure ustez, gehiegi. Triste zaude­nean medikuak antidepresiboa ematen du, urduritasun edo antsie­ta­tea­­­­rekin an­tsio­litokoa. Baina denak emozioak dira. Tris­tura emozioa da, beldurra eta haserrea ere bai. Emozioak baldin badira eta garunean badaude, zerbaiterako balio du­tela­ko da. Emozioak garunak emandako alarma seinaleak bezala dira, bizitzan zer­bait ongi­ ez di­hoa­la abisatzen du­te­nak. Gai­xo­ batekin psiko­logia­rekin lan egitean, boti­ka­rik gabe, argi ikus daiteke­ jokaera desberdina dela saio psikologikoaren aurretik eta ondo­tik.

Gizonezko eta emakumezkoen garunaren artean zein alde daude?

Azken 50.000 urtee­tan gu­re garunak ez dira aldatu. Garai hartan, 150 la­­gu­neko taldeetan bizi ziren kobazuloe­tan. Gizo­nek luzerako ehizara atera eta etxe­ra bueltatu behar izaten zuten. Hortaz, gi­zo­nek orien­ta­zio hobea dute, garuna­ren za­ti­­ hori garatuagoa dute­la­ko. Aldiz, emakumeak etxean gel­di­tzen ziren eta komu­ni­­ka­­­­­tzaile hobeak dira, enpa­tia gehiago dute eta sen­ti­ko­­­­­rragoak dira. Esaten denez, mu­­ti­koek­ ka­mioi eta baloi­­e­kin­ jolas­ten dute gurasoek erosten dizkietelako eta neskek panpinekin. Baina txin­pantze­ arrek, gure he­zike­tarik gabe, gur­dia eta panpina eman, eta jolasteko gurdia zerga­tik au­ke­ra­tzen duten azal­tzea­ zaila da. Jaiotze­tik dator.

Gizakia gero eta baldarragoa dela esana duzu­.

Gizakia mugitzeko egina dago, arrazoitzeko eta emozioak sentitzeko. Lehen, adibidez, zerbait jakiteko asko­ mugitu behar­ zen: libu­rute­gi­ra joan, eskolara... Orain, ordea, hitz gakoa Google-en sartu eta infor­mazioa eskura du­gu. Bizitza gero eta erosoagoa da, gero eta pasi­boa­goak gara eta ondorioz, gure garunak esfor­tzu txikiagoa egin behar du. Zen­bat eta teknologia gehiago, gizakia orduan eta baldarragoa da.

Eta hori saihesteko zer?

Garunarentzako onena ibiltzea da. Mugitzen direnek gehiago ga­­­ra­tzen dute garuna. Em­ozio sistema garatzea ere ezin­bes­tekoa da. Gurasoak ardura­tuak daude seme-alaben autoestima ez zauritzeko, baina­ zergatik da txarra zerbaitek beldurra eragitea beldur horrek arrisku­tik ba­bestuz gero? Ge­hiago arduratu beharko lukete seme-alaben emozioak ga­ra­tzeaz­. Bestetik, garuna­ ongi garatzeko kuriositatea ere garrantzi­tsua da. Gizakia izaki kuriosoa­ da, eta garuna horretarako es­timu­la­­tzea ezinbestekoa da.

GARUNA EGOKI GARATZEKO

«Garunarentzako onena ibiltzea da.  Emozio sistema gara­tzea ere ezinbestekoa da. Gurasoak arduratuak daude seme-alaben autoestima ez zauritzeko, baina zergatik da txarra zerbaitek beldurra eragitea beldur horrek arriskutik babestuz gero? Gehiago arduratu beharko lukete seme-alaben emozioak garatzeaz. Bestetik, garuna ongi garatzeko kuriostiatea ere ga­rran­tzitsua da».