Uztailaren 4ko uholdeek zerrenda beltza ekarri dute gibeletik: urak irentsitako komertzio eta ostatuak, hondatutako baserri bide eta zubiak eta ehunka kalte material. Baina gertaerak izan du argitik ere: auzolanaren ondorioz, momentuko hondamenari erantzuna eman zitzaion. Orain, datozen hilabeteetan kalte-ordainak iristen hastea espero dute.
Hogei minutu nahikoak izan ziren guztia hankaz goiti jartzeko, ura pentsa ez zitekeen tokietaraino iristeko. Eta urak baretzean, uholdearen arrastoari aurre egin behar izan diete ehunka baztandarrek.
Igerian zebiltzan jantzi, janari eta altzari aunitz, lokatzak irentsi zituen bertze batzuk eta urak zubi eta errepideak desagerrarazi zituen. Hasierako larritasun eta ustekabeak baina, elkartasunari egin zioten leku: Baztan eta inguruetatik jende ugari bertaratu zen laguntzeko asmoz.
Uztailaren 5ean, goizeko bederatzietarako egin zuten auzolanerako dei ofiziala, baina aitzinetik ere, alerta laranja amaitu eta berehala hasita, aunitzek egina zuten euren esku zegoen guztia. Euren etxeetan zuten nahastea txukuntzea gerorako utziz.
Errekatik hurbilen dauden lekuetan izan ziren kalterik nabarmenenak, Elizondoko Txokoto, Jaime Urrutia eta Giltxaurdi karriketan agerikoa zen uraren indarra eta Erratzun, hainbat baserri inkomunikaturik gelditu ziren. Hain zuzen ere, Zahar Etxea eta Erratzuko baserri bideen egoera izan ziren hasierako arreta gune nagusiak. Lehendabizikoa, zerbitzua ezin zelako eten eta bigarrena, inkomunikazio egoerak arriskua handitzen zuelako.
Horien ondotik, ailegatu zen Elizondoko erdiguneko karriketan lanean gogor hasteko garaia. Bertako saltoki, jatetxe tailer edo aroztegietan handia izan da hondamena. Berreskura ezin zitekeen materiala bildu, Merkatu plazan inprobisatutako zabortegira eraman eta lokalak garbitzen aritu ziren ordu luzez, biharamunean berriro ere lanari ekiteko. Zahar, heldu eta gazte, hurbilekoak zein Euskal Herri osotik hurbildu zirenak «bertzela inongo harremanik ez duten pertsonak elkarrekin lanean aritu ginen, tirabirak... alde batera utzita» erran digu auzolanean aritutako batek. Elkarlan horri esker, astelehenerako “normaltasun” itxura zuten karrika nagusiek.
LEHENTASUNEZKO JARDUERAK
| ORDENA | NON | KONPONKETA |
| 1 | Erratzu | Elortarako bidea |
| 2 | Erratzu | Mortalengo bidea |
| 3 | Erratzu | Kastoneko bordara |
| 4 | Arizkun | Zerrategiko bidea |
| 5 | Aritzakun | Aritzakungo bidea |
| 6 | Erratzu | Matxineko bordara bidea |
| 7 | Erratzu | Mapitxen borda |
| 8 | Elizondo-Elbete | Zubia |
| 9 | Ugaldea | Zubia |
| 10 | Iñarbil (Erratzu) | Maxaborroko bordara bidea |
| 11 | Beartzun | Zelaietako bordara bidea |
| 12 | Beartzun | Beartzun auzoa |
| 13 | Beartzun | Gamioko borda |
KALTEAK ZENBAKITAN
Kalteak zenbatzeko tenorea heldu zen orduan eta horretan ari dira oraindik. Udalak eraikin publikoetan 2-3 miloi euroko kalteak zenbatu ditu dagoeneko. Langile bat ere kontratatu du aseguruen partzuergoekin koordinazio lanak egin eta udalak izan dituen kalte guztiak konpentsatuko direla ziurtatzeko. Oraingoz, Nafarroako Gobernuak 1,5 miloi euroko laguntza agindu du. Etxe partikularretako kalteak berriz, aseguru-etxeek baloratuko dituzte, baina lehendabiziko datuek diote 500 inguru direla kaltetuak.
KALTE PRIBATUAK
Guztia legeztatua eta aseguruak indarrean edukitzea ezinbertzekoa da konpentsazioak jaso ahal izateko.
MERKATARIEN ESKERTZA
Jasotako laguntza eskertu nahi izan duenik ere bada. Bertan merkatarien elkartekoek, eskerrak eman nahi izan dizkiete «borondatez eta eskuzabaltasunez lagundu diguzuen guzti-guztiei». Ohar bidez adierazi dute «miresgarria eta laudagarria izan dela zuen ahalegina gure karrikek eta dendek lehengo itxura, betidanik ezagutu izan dugun Elizondorena, azkar batean hartzeko». Izandako laguntzari esker, herritarrek «bertzeenganako elkartasuna eta laguntza bihotzetan» dituztela diote merkatariek, «adin eta izaera guztietako pertsonen bihotzetan». Denda batzuk ireki dituzte dagoeneko eta falta direnak ahalik eta azkarren ireki eta zerbitzu osoa eskaintzeko ahaleginean ari direla ere jakinarazi dute.
EGOERAREN BALORAZIOA
Garbiñe ELIZEGI | BAZTANGO ALKATEA
«Herritarren erantzuna eredugarria izan da, horri esker astelehenean nolabaiteko normalidadea zen nagusi karriketan»
Garbiketa lan gehienak akituta, «kalteen balorazioa egiten» ari direla azaldu digu Garbiñe Elizegik, Baztango alkateak. Horretarako, alde batetik, «arlo publikoan, pistetan izan diren kalteak aztertzeko pertsona bat dugu lanean eta udal eraikinetan nolako kalteak izan diren jakiteko peritu bat kontratatu dugu, estimazio bat egiteko». Oraingoz, «lehentasuna duten lan batzuk izendatu ditugu baserrietako bideetan. Lehenbailehen egin beharreko 13 obra dira, baserriak inkomunikaturik gelditu direlako». Horiek bakarrik, «miloi bat euro badira gastuetan» aipatu digu, «baina lan gehiago ere beharko dira eta denak aztertuta, lan guztien aurrekontua bizpahiru asteren buruan izanen dugu».
Kalteen artean, zahar etxea izan da arreta gune nagusietako bat «kalte handiak izan dira, beheko sotoan zeuden makina guztiak hondatu ditu urak. Hor bakarrik 200.000 euro joanen zaizkigu eta lanak ez dira hor bukatuko, margotu, elektrizitate lanak» ere beharko baitira. Horretaz gain, Balleko etxean, Arizkunenean, liburutegian eta Giltxaurdi igerilekuan eta futbol zelaian ere badira kalteak.
Urak aitzinean harrapatutako guztia eraman edo hondatu zuen, «Elizondo herrian eta baserrietan kalteak izugarriak izan dira. Baserritar aunitzek silo bolak, behiak, ardiak... galdu dituzte. Lehen belagiak zirenak orain erreka bihurtu dira. Merkatari eta negozioek ere kalte handiak izan dituzte». Dena den, «pozik» egoteko arrazoiak ere badira, «ez duelako inork minik hartu». Herritarrak «batzuk izututa» ikusten dituela aipatu digu «beldurgarria izan da gertatu dena, batzuentzat etsigarria ere izan da. Baina bertzetik jendea lanean ari da eta ahal duen moduan bere bizitzarekin segitzen du».
Egoera bere onera etortzeko «hilabeteak» beharko direla aitortu digu, baina «honi ere aitzinera egin beharko zaio». Bitartean, handik eta hemendik, irtenbideak bilatu nahian dabiltza, «Udalak Nafarroako Gobernuari hondamendi eremu izendatzeko eskaria egin zion eta hala eginen duenez, hortik bideratuko da Espainiako Gobernuak laguntzak ematea». Gainera, «kaltetuak izan direnek zerga salbuespenak izatea» ere eskatu diote eta Nafarroako Gobernuak onartu du. Hala, abuztu hasieratik azaroaren 30era arteko epea izanen dute interesatuek zerga salbuespen eskaria egiteko Balleko Etxean.
Auzolana deitzea izan zen Udalak hartutako berehalako neurrietako bat eta «izandako erantzuna izugarria» izan zela eta, «alde horretatik arras eskertuak gaude» gaineratu digu. Nafarroako Gobernuak ere «garaiz erantzun» zuela uste du Baztango alkateak «momentuan ongi markatu zituen lehentasunak eta koordinazioa ere ona izan da».
Laguntzak noiz iritsiko diren galdetuta, data zehatzik ezin dela aurreratu aitortu digu «Aseguruen Partzuergoari dagokio partikularren kalte-ordainak ordaintzea, Tokiko Administrazioak azpiegituretarako dirua bideratuko du eta udal eraikinak konpontzeko gastuak, udal aseguruak hartuko ditu bere gain».
Betiko eztabaidak ere piztu ditu Elizondon gertatutakoak «Ur konfederazioak beti aipatzen du Txokotoko presa oztopoa dela, baina ez da hori arazo bakarra. Giltxaurdiko zubia, hurrengo zubien zuloek ere traba egin dezakete, errekan gelditzen diren zuhaitzak ere ez dira garbitzen...». Horrelako egoerak saihesteko plan bat egitea proposatzen dute Elizondorako eta «hori denborarekin eginen» dutela aipatu digu Garbiñek, «gure ustez arazoa ez baita bakarra eta ongi aztertu beharko da guztia».
KALTETUEK OBRA BAIMENAK ESKATZEKO PROZEDURAK ETA ARGIBIDEAK
NAHITAEZ ESKARIA: Etxebizitza edo lokaletan obra egiteko nahitaez baimena eskatu behar da. Kaltea uholdeek sortua dela adieraziz.