Baztandarra Kooperatibak inbertsio haundia egin zuen 2007an gasnategi berria eraikiz. Baina urteekin ez dela errentagarria ikusi eta saltzea erabaki zuen. 25 bazkidek erosi egin dute gasnategia eta hortik sortu da Gorramendi gasna.
Ilusioz eta gogoz. Halaxe hasi du ibilbide berria Baztango Gorramendi gasnategiak. Urte hasieran ekin zioten gasnak egiteari, urtarrilaren 3an, zehazki, eta hilabete honen erdialdera merkaturatuko dute lehendabiziko produktua, Baztango ardi latxaren esne gordinarekin egindako gasna, eta naturala, tratamendurik gabekoa.
Baztandarra Kooperatibak duela lauzpabortz urte eraiki zuen gasnategian, Arizkungo Ordoki industrialdean, hortxe du egoitza Gorramendi gasnategiak. Gasnategia kooperatibarena izan da berriki arte, eta hor egin eta kudeatu izan du Baztangoa izeneko gasna. Baina nonbait, gasnategia ez da errentagarria izan kooperatibarentzat eta galerak ekarri dizkio, inbertsio haundia egin eta horri buelta ezin emanez ibili baitira.
Errentagarria ez zela ikusita, gasnategia saltzea erabaki zuen Baztandarra Kooperatibak. Erosteko interesatu bat baino gehiago agertu ziren, eta kanpoko industriaren batek erosteko aukeraren aitzinean, bertako zenbait lagunek horri aterabidea ematea pentsatu zuten: «pena ematen zigulako kanpoko industria haundi baten esku gelditzeak», dio Lourdes Iturbide bazkideak. Eta hala, bazkide batzuek Gorramendi SAT Transformazio Nekazaritza Elkartea sortzea erabaki zuten. Joan den abenduaren 15ean gelditu zen gasnategia bazkide horien esku, aitzinetik bilera bat baino gehiago egin ondotik. Egitasmoa aitzinera zihoan heinean, batzuk gibelerat gelditu zirela ere kontatu digu Iturbidek.
25 bazkide dira apustu berri honen alde egin dutenak. Elkarteak zortzi laguneko batzordea du, eta Pantxo Etxebere amaiurtarra da lehendakaria. Hala ere, hilabetean behin eta erabaki potoloak tartean daudenean, bazkide guztiak biltzeko asanbladak egiten dituzte. Hortaz aparte, bi langile kontratatu dituzte, Ibai Etxart salmenta arduraduna eta Joxemari Etxart gasnagilea. Bazkideetatik bederatzi artzainak dira, Orabidea, Amaiur, Erratzu, Arizkun, Lekaroz eta Beuntzakoak. Tartean daude Aitor eta Jaime Urrutia Amaiurko anaiak. Hasiera batean, bederatzi artzain horien esnea erabiltzen ari dira gasnak egiteko. Urtean, gutti goitibeheiti, 170.000 litro esne bildu eta 25.000 kilo gasna egitea aurreikusia dute, eta neurri aunitzetakoak: kilo batekoak, kilo eta erdikoak, hiru kilokoak... Egun batean esnea bildu eta hurrengoan gasnak egiten dituzte.
Kalitateko produktua
Kalitateko gasna ona egitea dute helburu, eta hortaz, hasiera-hasieratik kontrolak egiten ari dira. Ibai Etxartek azaldu digunez, «astean behin laginak hartzen ditugu. Ahal den ezaugarri gehienak neurtzen ari gara eta artzain jakin bati zerbait goratu bazaio, momentuan zuzentzen saiatzen gara. Ahalik eta esne hoberena behar dugu, hori baita gasna ona egiteko sekretua».
Gasna on bat egitetik haratago, erronka «soziala» ere badute Gorramendi gasnategian: «hemengo kultura, artzainen bizitza mantentzea eta beraiei prezio duin bat bermatzea». Izan ere, gasnategia kanpoko industriaren batek hartu izatera, «esnea prezio lotsagarrian ordainduko liekete artzainei eta bortz urtez artzainen erdiak desagertuko liratekeela» uste dute. «Artzain haundi batzuk baino ez lirateke geldituko, bakoitza auskalo zein arrazatako mila ardirekin». Horren ordez, «hemengo ekonomia hemen gelditzearen» alde egin dute.
Badakite merkatuan lehiatzea zaila izan daitekeela , «gasna aunitz daudelako eta bertze ardi arrazen esnearekin gasnaren ekoizpena aunitz haunditu delako». Gorramendi gasnarekin, ordea, ez dute prezio aldetik lehiatzeko asmorik: «gasna ona egiten saiatuko gara eta bezeroari hori eskaintzen. Gasna horrek badu kostu bat eta ez ditugu, enpresa haundiek bezala, prezioak jeitsiko, gero artzainei ez ordainzeko. Gasnak bere lana badu. Gure artzainek egunero ateratzen dituzte belagaira ardiak, udan mendira, gasna hauei egunero ematen diogu buelta...». Alde horretatik, «gasna ahalik eta gehien mimatzen saiatuko» direla azpimarratu digute, «guregandik hasi eta bezeroengana ailegatu bitarte». Bezeroei, berriz, «gasna batzuk ona izatetik aparte, gibelean artzain horien biziraupena eta kooperatibaren lana eta filosofia daudela» erakutsi nahi diete.
Bere garaian, Baztandarra Kooperatibak 40 artzainen esnea gasna egitera bideratu nahi izan zuten. Gorramendik, ordea, «mantso-mantso» hasi nahi du, bederatzi artzainekin, eta beharren arabera egokituz. Dena den, argi utzi nahi izan dute «proiektua zabalik dagoela nahi duenarentzat. Ez da elkarte itxia, eta proiektuan parte hartzeko prest dagoen edozein esku zabalik hartuko dugu». Izan ere, Gorramendi gasnategiaren helburua, «ahalik eta artzain gehienei esnea prezio duinean saltzeko aukera eskaintzea da». Eta oraingoz esne guztiarekin gasna egiteko asmoa badute ere, ez dute baztertu etorkizunean bertzelako produktuak merkaturatzeko aukera, esnea bere saltzea edo gaztanberak egitea, adibidez. «Denborak erranen du hori».
IDIAZABALEN BARNE
Gorramendi eta Belai: bi izen, baina gazta berdina
Gorramendi gasnaren ezaugarriak ondokoak dira:
• Baztango ardi latxaren esnearekin egina da.
• Esnea, gatzagia, hartzigarria eta gatza dira bere osagaiak.
• Naturala da, eta ez dute tratamendurik erabiltzen.
• Esne gordinarekin egindako gasna da, pasteurizatu gabekoa.
• Betiko gasna ondua da.
Bi izen
Bi izen erabiliko dituzte gasna merkaturatzerako orduan. Gasna Gorramendi izenarekin bataiatu dute, eta izen horrekin salduko dute gure eskualdean: «hemengo jendeari, beharbada, Idiazabalgoa izateak ez dio deus erraten. Eta publiko horri hemengo gasna bat eskaintzen saiatuko gara, badakite nor garen, nongo artzainak garen...», azaldu du Ibai Etxartek. Eskualdetik, kanpo, ordea, Idiazabal jatorri izendapenaren barrenean salduko dute, Belai izenarekin. «Idiazabal kaliate onaren bermatzailea delako, bereizgarri bat», dio Etxartek. Dena den, garbi dute izena diferentea izanagatik, gazta berdina dela, modu berean egindakoa.