Bi urteko lanaren ondotik, 1967tik ukitu gabeko ordenantzak berritu dituzte Baztanen. Baztango antolakuntza administratiboaren eta herrilurren eskumenak zehazten dira ordenantzetan, eta bigarren puntu hori da desadostasun haundienak sortu dituena. Nafarroako Aldizkari Ofizialean joan den astean argitaratu ziren, eta beraz, indarrean daude.
Udalerri bakarra, baina 15 herri. Berezia da Baztan. 15 herrietan dituen 8.000 biztanletik goitik udalerri bakarra osatzen dute eta antolakuntza administratiboari eta lurraldearen kudeaketari dagokienez, berezko hainbat ezaugarri ditu Nafarroako gainerako udalerrietatik desberdintzen dutenak. Tradizionala da antolaketa, unibertsitate araubidekoa (erdal izen ofiziala Noble Valle y Universidad de Baztan da) eta Nafarroako Toki Administrazioaren Araubideari buruzko uztailaren 2ko 6/1990 Foru Legearen 9. artikuluak hala aitortzen du: Udalak, Batzar Nagusiak eta 15 herrietako batzarreek osatzen dute Baztango antolakuntza administratiboa.
Ordenantzak, berriz, herrilurren erabilera eta aprobetxamendua arautzeko tresna juridikoak dira, baina administrazio organoen ahalmenak zehazteko ere badira: herrietako alkateen eskumenak, batzarreak, Batzar Nagusiak, auzolanak, kontribuzioak... Hain zuzen, urte hasieraz geroztik, ordenantza berriak dituzte Baztanen.
2008an abiatu zen 1967tik ukitu gabe zeuden Ordenantza, Zerga eta Paramentuak berritzeko prozesua. Hasierako ordenantzak 1603an egin ziren, baina lehendik ere baziren antolaketa administratiboa eta herrilurren kudeaketa, erabilera eta aprobetxamenduak gidatzen zituzten arauak. Eguneratzea izan da ordenantzak berritzearen helburu nagusia, baina ez bakarra: Batzar Nagusiaren papera indartu eta honen egitekoak zehaztu, herritarrei erabilera komunalei buruzko beharretan erantzun eraginkorragoa eman, batzarreen funtzionamendua erregulatu eta hobetu, auzolanen garrantzia azpimarratu, herritarren parte-hartzea bultzatu... Horiek ere zehaztu ziren helburu gisa. Eguneratzeko batzorde berezia eratu zen udal ordezkariekin, herrietako alkate batzuekin, batzarkideekin, basozain eta aholkularitzarekin.
2009ko urrian ordenantzen hasierako zirriborroa onartu ondotik, alegazioen epea etorri zen. 264 alegazio aurkeztu ziren eta horietatik 192 ontzat eman. Behin horiek aztertuta, urtarrilaren 3an onartu zituen Batzar Nagusiak ordenantza berriak, isilpeko bozketan aldeko 21 boto eta kontrako 9 hartuta.
Eguneratu berri diren ordenantzetan hainbat atal zehaztu dira: komunalen aferak, erraterako. Eta hein haundi batean, behintzat, gehienek herrilurren inguruan egin den berrikuntzaren balorazio positiboa egin dute. Desadostasun haundiena sortu duten puntuak antolakuntza administratiboari buruzkoak dira, batzuentzat Batzar Nagusia eta herrietako alkateen eskumenak sendotu gabe gelditu direlako.
Alderdi politikoak eta alkateak
Virginia Aleman Baztango alkateak «egindako lana, esfortzua eta prozesuan parte hartu duten guztiek dedikatu duten denbora positiboki baloratu» du, «baita antolaketa administratiboaren alorrean eta komunalen kudeaketan lortu den emaitza ere. Guztion artean aspalditik zintzilik zegoen lan bat akitzeko gai izan gara, eta 1983, 1993 eta 2002an ordenantzak osatu eta eguneratzeko egin ziren saiakerekin akitzeko ere bai. Hemendik aitzinera, benetako erronka ordenantza berriak aplikatzea izanen da, Baztango antolaketarekin bat etorriz eta interes partikularren gainetik interes generala defendatuz. Hala izatea espero eta desio dut».
Leopoldo Jaen UPNko zinegotziak ere «positiboki» baloratu ditu ordenantzak berriak, «konpletoak» direla erranez. «Bilera aunitz egin dira, egun aunitz pasatu ditugu lanean, eztabaidatu egin dira eta araudi berria onartuta pauso haundia eman da». Bere hitzetan, ordenantzak «zaharkituak» zeuden eta bazegoen berritzeko beharra. «Hobetu daitezkeela» ere onartu digu, baina hori «denborarekin» eginen delakoan dago. Ordenantza «irekiak» izateak horretarako aukera ematen baitu bere ustez. «Lanean segitu beharko dela» ere aipatu digu.
Ezker Abertzaleko Julen Mitxeltorenak salatu duenez, 6/1990 Foru Legeak Baztani ematen dizkion eskumenak «ez dituzte batzarkideekin konpartitu UPNk eta NaBaik, borondate faltagatik». Komunalari buruzko ordenantzak «gaurkotu» direla iritzi dio, baina bertze proposamenak «baztertu» direla. Bere ustez, «hankamotz gelditu dira udal aurrekontu eta plan orokorrak Batzar Nagusiak onartzeko planteamendua, Batzar Nagusiaren eskumenen edo herri galdeketen artikulazioa, eta euskara, hezkuntza, osasuna, sozioekonomia edota herritarren partehartzeari buruzko adierazpenak... Hiru organoen artean daude Batzar Nagusia eta herrietako alkateak, baina sinbolikoak dira eta ahalmenik gabe gelditu dira».
Luis Roldan Almandozko alkateak balorazio «arras positiboa» egin digu eta horregatik eman zuen Batzar Nagusian aldeko botoa. Hobetu daitezkeen gauzak badirela aitortu digu, baina bere irudiko, «legea da noraino hobe dezakegun markatzen duena. Gauza aunitz atera dira, baina Iruñean ez onartzeko arriskua hor zegoen». Gaineratu digunez, «ez dago guztiz itxita eta esperientziak eta bizitzak edo Baztanen garapenak hobetzen joateko aukera emanen du».
Juan Kruz Iriarte Arizkungo alkatearen hitzetan, «komunalen aferan egin den lana nahiko dezentea da, baina oraindik gauza gehiago ere egin behar dira». Halere, Batzar Nagusia eta herrietako alkateek «arras motz segitzen» dutelakoan dago, «motz eskumenetan eta herriaren alde gauzak egiteko aukerarik gabe», dio. «Eskumenak Udalaren esku daude eta sosa ere bai. Batzar Nagusiak komunala defendatzen ahal du, baina herrietan gauzak egiteko, herrietako alkateok ez dugu aukerarik». Ordenantzen bozketan, aurka bozkatu zuen.
Xabi Torres Elizondoko alkateak batzarrean erabakitakoa bozkatu zuen Batzar Nagusian: aurka. Adierazi digunez, «herrilurrak kudeatzeko gaia aunitz jorratu da, eta emaitza beharrezkoa zen araudi berritu bat da». Baina antolakuntza administratiboaren gaia «gehiago jorratu beharra dagoela» uste du, «dokumentu hau udal kudeaketan parte-hartzea indartzeko tresna baliogarria izatea nahi badugu, eta Batzar Nagusia, herrietako alkateak eta batzarreak sendotu nahi baditugu behintzat». Antolaketa administratiboaren tituluko «alegazioak eta ordenantzak berrikusi eta bertako instituzioen arteko harremanak garatu behar direla», dio: «ordenantzak berritzeko prozesua orduan osatuko da».
Peio Obregozo Iruritako alkateak «ez da nahi genuen bezala izan», azaldu digu: «komunalen aldetik arras ongi egin da berritze lana. Zaharkituak zeuden, hainbertze akatsekin. Baina bertzetik, alkateek indar gehiago hartzea nahi zen, edo aurrekontuak denen artean adostea, baina zinegotziekin egin dugu topo, eta ez zuten borondaterik. Horiek eta bertze hainbat puntu zintzilik gelditu dira. Baina espero dugu denborarekin hobetzea». Iruritako herriak hala erabakita, Obregozok ordenantza berrien aldeko botoa eman zuen.
ALDEKO BOTOA
«Ordenantzak ez daude itxita eta esperientziak hobetzeko aukera emanen du»
Luis ROLDAN Almandozko alkatea
KONTRAKO BOTOA
«Batzar Nagusiak eta herrietako alkateek arras motz segitzen dugu eskumenetan»
Juan Kruz IRIARTE Arizkungo alkatea
KONTRAKO BOTOA
«Antolakuntza administratiboaren gaia gehiago jorratu beharra dago»
Xabi TORRES Elizondoko alkatea
ALDEKO BOTOA
«Komunaletan arras ongi egin da lana. Bertze hainbat puntu zintzilik gelditu dira»
Peio OBREGOZO Iruritako alkatea
EGINDAKOAREKIN POZIK
«Guztion artean aspalditik zintzilik zegoen lan bat akitzeko gai izan gara»
Virginia ALEMAN Baztango alkatea (NaBai)
BALORAZIO POSITIBOA
«Lan haundia egin da eta araudi berria onartuta pauso haundia eman da»
Leopoldo JAEN Baztango UPNko zinegotzia
PROZESUA «HANKAMOTZ»
«Legeak ematen dituen eskumenak ez dituzte batzarkideekin konpartitu UPNk eta NaBaik»
Julen MITXELTORENA Baztango Ezker Abertzalea