Bortz urte pasatu dira Aranzadi Zientzia Elkartea Amaiurko Gazteluan indusketa lanak egiten hasi zenetik. Geroztik, abuzturo lanean aritu da herritarren laguntzarekin eta Udalbide eta Baztango Udalaren dirulaguntzarekin. Hainbat izan dira egindako aurkikuntzak, tartean XIV. mende hasierako materialak eta Franco garaiko bunkerrak. Juantxo Agirre Mauleon Aranzadiko kide eta Amaiurko indusketa lanen arduradunak hasierako aurreikuspenak gainditu dituztela adierazi digu eta aurtengo emaitza ikusgarriagoa dela ziurtatu.
IKUSGARRIA
«Lehenengo aldiz, Gaztelura jatorrizko bidetik sartu daiteke. Orain arte, XX. mendeko pista aldapatsu batetik igo izan gara. Harresi guztien gainetik egina zegoen eta hori kentzean, azpian, harresiaren paretak eta hondakinak azaldu dira, eta Gazteluak bere ikusgarritasun guztia hartu du»
Aurtengo aurkikuntzak ikusgarriak izan dira...
Lehenengo aldiz, Gaztelura jatorrizko bidetik sartu daiteke. Orain arte, XX. mendeko pista aldapatsu batetik igo izan gara. Harresi guztien gainetik egina zegoen eta hori kentzean, azpian, harresiaren paretak eta hondakinak azaldu dira, eta Gazteluak bere ikusgarritasun guztia hartu du. Hortaz aparte, gaztelu batek hainbat garai izaten ditu eta Amaiurkoak bizitza luzea izan du, Nafarroan gutxik bezala. Duela 800 urte sortu eta 1945era arte eraikuntzak egin dira. 1982an berreraikitako monolitoa aipatuz gero, gaur egunera arte hainbat etapa egon direla esan dezakegu.
Zein aurkikuntza egin dira?
Bost urtez arakatu ondotik, gaur egun fase guztiak ikus daitezke. 1635eko baluartearen diamente punta bat osorik aurkitu eta mugatu dugu. XVI. mende hasieran espainolek eraikitako beste baluarte bat ere bai, eta horien barruan, Erdi Aroko bigarren harresiaren bi dorreak bistan utzi ditugu, baita tarteko harresia ere. Barruan, XIV. mendeko harresia bere bost dorreekin eta sarrera bat bistan gelditu dira. Aztarnategi honek hainbat fase ditu bistan eta orain seinalizazioari ekin behar diogu. Aurten batez ere garbiketa sakonak egitekoak ginen, harresiak eta egiturak bistan utzi eta zaharberritzeko, baina gure sopresarako harri batzuen azpian, XVI.mende hasierako zenbait aztarna agertu dira. Ikusgarriena 1,1 metroko ezpata oso bat izan da, baita zeramika zatitxoak eta 14 kilo inguruko kainoi bolak ere. Aparteko materialak dira, eta 1521 eta 1522ko gertaerekin lotuta daudela uste dugu.
Nola bizi dituzte herritarrek aurkikuntzak?
Lanen bilakaera zuzenean ikusi dute herritarrek, eurek ere parte-hartzaileak izan direlako. Ez dute ezagutzen orain arte zegoen mendia, erabat aldatu delako, eta lehendabiziko aldiz igotzean, begiak zabaldu eta harriduraz begiratzen dute. Gauza asko dituzte eskaintzeko, baina badakite Euskal Herri osorako erreferentzia bat direla, eta beraien kultur eskaintza horretan, Gaztelua da erreferentzia haundiena.
Gazteluaren historia nola laburtuko zenuke?
Erdi Aroko Gazteluaren historia Nafarroako Erresuman zeuden gainerakoen antzekoa da. Erregeek eraikitakoa da, erdi mailakoa –ez haundiena, ez txikiena–, eta Nafarroako konkistan protagonismoa hartu zuen. Gure Erdi Aroa Nafarroako Erresumaren desagerpenarekin bukatu zen. Hortik aurrera, gaur egun arte mantendu den muga sortu zen Pirinioetan. Nafarroako konkistan protagonismoa hartu zuen, eta XVII, XVIII, XIX eta XX. mendeetan, mugatik hain gertu izanda, Espainia eta Frantziaren harreman politikoaren arabera, Gazteluan hainbat eraikuntza egin ziren, egin eta desegin. Eta hori da Gaztelu honen beste ezaugarria: eraikitzeko eta apurketa prozesuak biak oso garrantzitsuak izan direla. Gaztelu honek irakurketa hori du, gauzak eraiki baina beti erortzen dira. Hor atzean gu guztion sakabanaketa dago.
Orain zer eginen duzue?
Udala eta herritarrekin batera, erakusketa bat prestatzen ari gara Amaiurren eta horrekin batera, oinarrizko informazioarekin argitalpen txiki bat. Negu hasierarako prest egonen dela pentsatzen dugu. Oraindik ere egiteko asko dagoenez, hurrengo urtean ere segituko dugu.