Joan den abuztuan eman zituen lehendabiziko fruituak Azkaratetarren lanak eta ordutik eskualdeko hainbat dendetan erosten ahal dira Jauregiko gasnak eta jogurtak. Gurasoak eta hiru anai-arreba aritzen dira lan honetan, baina Mikel eta Aitor anaiak izan ditugu gidari produktu hauek nola egiten dituzten ikusteko bidaian. Mikelek gasnak egiteko prozesua azaldu digu. Kuadratik esnea bildu eta pasteurizatzeko makinara joaten da, hor 72 gradutan egosten da eta gero 28 bat gradutan ateratzen dute lantzeko. Mila litro pasteurizatzeko ordubete behar izaten da. Ondotik hasten da gasna egiteko prozesu guztia: esneari gatzagia botatzen zaio, fermentoak, gasnarendako behar den guztia, pixko bat nahasi eta 40 bat minutu egoten da. «Gero, mozten hasten gara, gazuraren %20a kendu eta ura botatzen zaio. Sistema hau Nafarroan ez da erabiltzen, guk Santanderen ikasi genuen, Asturias eta Kantabrian aunitz erabiltzen da eta momentuz ongi ateratzen ari zaigu. Gero, molde edo zimitzetan sartzen ditugu, batzuk 800-900 gramokoak eta bertzeak 400 bat gramokoak. Zimitzak bete ondotik prentsan sartzen ditugu, lau bat orduz, Phmetroan azideza neurtzen dugu eta hortik gatzatzeko putzura pasatzen dugu bertze lauzpabortz orduz eta hortik ontzeko kamarara pasatzen da. Hemen 12 gradutan %90eko hezetasunarekin egoten da. Gero, hozteko kamaran sartzen dugu, 4 gradutan. Lehenbiziko egunetan, egunero buelta ematen diegu gasnei, azala egiteko alde guztietatik. Laugarren egunetik, bi egunero ematen diogu buelta. Hamar bat egun dituztenean saltzen ditugu».
Aitor Azkaratek aipatu digunez, «hasieran jogurta ez zela errentagarria erraten ziguten, lan handia duelako, baina animatu eta hasi ginen. Jogurtak kaduzitate ttikia du berez, 28 bat egun, baina guk kontserbanterik ez diogu botatzen eta 15 egunez kadukatzen da. Orduan, eskariaren arabera egiten dugu, ez egunero. Astean bi edo hirutan egiten dugu. Gasna astean behin edo bitan».
Jogurta egiteko 80 litro esne 85 gradutara berotzen dugu pasteurizatzeko. «Gero, 45 gradutara jautsi behar da momentuan, horretarako ur hotza botatzen diogu inguruan. Fermentuak bota, nahasi eta potoetan betetzen dugu segiduan. Hortan familia guztia aritzen gara, beharko! Lan handia du eta ordua baino lehen bete behar da. Kamaratan hozten paratu, etiketa jarri eta prest!».
Esne integrala eta etiketa berezia
Gasna eta jogurt hauek duten berezitasun handiena prozesu guztia etxean egiten dela da, Azkaratetarrek aipatu digutenez: «behia belagian hazten da, guk jeizten dugu, esnea transformatu, etiketatu eta saltzen dugu, kate guztia egiten dugu, banaketa barne. Ez dago bitartekaririk eta produktu guztiak naturalak dira. Esne integrala deitutakoa erabiltzen dugu, halako marka berezi bat da, horren barnean gaude, eta Nafarroako lehendabizikoak gara esne hau erabiltzen transformazioan. Arau batzuk bete behar dira esne integrala izateko: behiak ehuneko horrenbertze belarretik jan behar du, tratamendu antibiotikoak ez dira kasik erabili behar, behiak lo egiten duen tokiak garbi egon behar du, arront naturala izan behar du». Jogurta nahiz gasna egiteko esnea pasteurizatu behar izaten da, «gauza txarrak kentzeko. Pena da prozesu honetan esnearen propietate on batzuk ere kentzen direla, baina beharrezkoa da eta egiten dugu».
Bertze berezitasuna etiketa da. Kristalezko poto ttikietan sartzen dituzte jogurtak eta etiketa guztiek badute beraien logotipoa eta sanitateak eskatzen dituen gauza guztiak: noiz egina den, noiz kadukatzen den… Gasnaren etiketak ere baldintza berdinak betetzen ditu.
Logotipoa berezia dute, Kukuxumusuko Mikel Urmenetak egina. Mikelek aipatu digunez, «deigarria izatea nahi genuen, ez klasikoa, eta hori lortu da. Graziosoa da gainera! Etiketa guztia euskaraz egina da. Erdara ere sartzea eskatzen zigutelako sartu genuen zerbait, baina gainerako guztia euskara hutsean da».